ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

 

Ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Κορινθίας, σε συνδιοργάνωση με την Ν.Ε. του Τ.Ε.Ε. Κορινθίας, σας προσκαλεί σε ξενάγηση στον χώρο της Παλαιοχριστιανικής Βασιλικής  Αγίου Λεωνίδη ή Βασιλικής Λεχαίου, στο αρχαίο λιμάνι πριν την παραλία Κοράκου ή Κανταρέ, η οποία θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 04 Οκτωβρίου 2025, στις 11:30 το πρωί, από τον συνάδελφο Dr Απόστολο Παπαφωτίου. Προβλεπόμενη διάρκεια ξενάγησης 1,50 με 2 ώρες. 

Δύο Εποχές: Η Αντιγόνη του Σοφοκλέους και η Αντιγόνη των Τεμπών

Εικ.1 Προτομή του Σοφοκλή (496-406 π.Χ.).
Πηγή: unfoldinggreece.com/famous-athenians/

Η Αντιγόνη είναι το δεύτερο από τα επτά (7) σωζόμενα έργα του Σοφοκλέους. Ανέβηκε στη σκηνή το 442 π.Χ. συμμετέχοντας στα Μεγάλα Διονύσια. Ανάλογο έργο φαίνεται πώς είχε γράψει και o Ευριπίδης και οι Λατίνοι Σενέκας και Στάτιος. Οι τρεις μεγάλοι Έλληνες τραγικοί συγγραφείς Αισχύλος, Σοφοκλής και Ευριπίδης έχουν συνδεθεί με τους νικηφόρους Περσικούς πολέμους. Ο Αισχύλος έλαβε μέρος σε αυτούς, ο Σοφοκλής ως γυμνός έφηβος ήταν αρχηγός του νικητήριου χορού, ο δε Ευριπίδης γεννήθηκε την ημέρα της ναυμαχίας το 480 π.Χ. Εάν ληφθεί σαν σύμβολο η τριπλή και ξεχωριστή για τον καθένα σχέση με τους πολέμους, φαίνεται πως επηρεάστηκε το έργο τους. Για τον Αισχύλο η νίκη των Ελλήνων ήταν η επιβεβαίωση της Θείας Δικαιοσύνης, για τον Σοφόκλη η φωτεινή έκλαμψη για τον ελεύθερο άνθρωπο. Ο Ευριπίδης, ο οποίος ανήκει στην πρώτη γενιά μετά τους Μηδικούς πολέμους, άκουσε για αυτούς από τους νικητές κι έτσι προβάλλει στο έργο του τον ηρωισμό τους.

Στα καλύτερα χρόνια της Αθηναϊκής Δημοκρατίας όπου η Αθήνα έχει αποκτήσει αυτοπεποίθηση και αυτάρκεια γράφει ο «ἐκ Κολωνοῦ»  Σοφοκλής  (496 - 406 π.Χ.) τα 123 έργα του.

Η τραγωδία «Αντιγόνη» είναι από τα διασημότερα έργα του ποιητή, γιατί πέρα από το μεγάλο μήνυμα πού περιέχει, η μορφή, η δομή  και η σοφή της κατασκευή την κατατάσσουν στα εξοχότερα δείγματα του τραγικού είδους.

Εικ.2 Η Αντιγόνη εμπρός στον νεκρό Πολυνείκη. Λάδι σε καμβά, 100 εκ. x 157 εκ. Εθνική Πινακοθήκη, Νικηφόρος Λύτρας (1865). Πηγή: el.wikipedia.org/wiki/Αντιγόνη_(Σοφοκλή)

Υπόθεση του έργου

Η υπόθεση του έργου αρχίζει την αυγή μιας αιματηρής νύχτας στη Θήβα. Ύστερα από τον αλληλοσκοτωμό του Ετεοκλή και του Πολυνείκη, αδέλφια της Αντιγόνης και της Ισμήνης, όλα παιδιά του Οιδίποδα και της Ιοκάστης ο θρόνος περιέρχεται στον Κρέοντα, αδελφό της Ιοκάστης. Διατάσσει να ταφεί ο νόμιμος άρχοντας της Θήβας, ο Ετεοκλής, με τιμές, ενώ ο σφετεριστής Πολυνείκης  να αφεθεί άταφος.

Η αδερφή των νεκρών, η Αντιγόνη, αποφασίζει να θάψει τον Πολυνείκη, όμως η αδελφή της, Ισμήνη αρνείται να τη βοηθήσει. Όταν εκείνη προχωρεί στην πράξη της συλλαμβάνεται από τους φρουρούς και οδηγείται στον Κρέοντα, ο οποίος την καταδικάζει να πεθάνει από ασιτία σε θολωτό τάφο. Ο μνηστήρας της Αντιγόνης και μοναχογιός του Κρέοντος, Αίμων, προσπαθεί μάταια να αλλάξει τη γνώμη του πατέρα του. Ο Κρέων συμπεριφέρεται με ανευλάβεια στον μάντη Τειρεσία που επεμβαίνει για να αποτρέψει μεγάλες συμφορές. Όταν ο ίδιος αντιλαμβάνεται το σφάλμα του είναι αργά. Η Αντιγόνη ως «άκλαυτος, άφιλος, ανυμέναιος, τ΄αλαίφρων» έχει κρεμαστεί στον τάφο της, ο Αίμων μετά από την έκρηξη μίσους προς τον πατέρα του σφάζεται στην αγκαλιά της και η γυναίκα του Κρέοντος Ευρυδίκη αυτοκτονεί μόνη της από απελπισία. Ο Κρέων ανάμεσα σε τόσα θύματα που προκάλεσε το πείσμα του και την αδυναμία του να διαλέγεται, έρημος και τσακισμένος, θρηνεί την αστόχαστη και άφρονα συμπεριφορά του.

Εικ.3 Η Αντιγόνη συλλαμβάνεται για την ταφή του αδελφού της, Πολυνείκη. Πηγή: el.wikipedia.org/wiki/Antigone_(Sophocles_play)

Το Μήνυμα της τραγωδίας

Στην τραγωδία συγκρούονται δύο ασυμβίβαστοι χαρακτήρες που αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικές και αντίπαλες αντιλήψεις για τον κόσμο. Ο Κρέων είναι ο δυναμικός τύραννος που γνωρίζει και παίζει με πείσμα το παιχνίδι της εξουσίας. Αποφασισμένος να φέρει ως το τέλος το πολιτικό του πρόγραμμα, κάνει μία σειρά από τρομερά λάθη. Παραβλέπει το εθιμικό δίκαιο, ασεβεί απέναντι στο γάμο, στην αγάπη, στο κύρος της κοινής γνώμης και στις θρησκευτικές αντιλήψεις. Αρνιέται τη συγγένεια, την πατρική στοργή, τις τυπικές διαδικασίες και την έγκριση του λαού και του ιερατείου. Προσπαθεί να στηρίξει τις πράξεις του σε μία λογική πού δεν αντλεί κύρος παρά μόνο από τη δύναμη της εξουσίας του, η οποία  από Δημοκρατία γίνεται «τοῦ πρώτου ἀνδρὸς ἀρχή».

Η Αντιγόνη είναι προσηλωμένη σε αξίες πού θεωρούνται αιώνιες και απαρασάλευτες. Εκφράζει και υπακούει στους άγραφους νόμους, στους νόμους της πατρικής γης, οι οποίοι θεμελιώνουν την ηθική υπόσταση μιας κοινωνίας και οι οποίοι έχουν μεγαλύτερο κύρος από τους γραπτούς νόμους της Πολιτείας.

Η Αντιγόνη διατηρεί την αξία της ως έργο πάνω από το χρόνο.

Είναι ένα σύμβολο που επιβιώνει σε κάθε εποχή. Δεν σφραγίζει τη θέση της στην παγκόσμια δραματουργία μόνο ως μνημείο ενός μεγάλου πολιτισμού του ελληνικού πολιτισμού. Αποτελεί μία σύγχρονη, μία επίκαιρη και ταυτόχρονα διαχρονική διακήρυξη ενάντια στη βία από άνθρωπο σε άνθρωπο, από μία άλογη εξουσία που παραβαίνει αιώνιες αξίες, από μία αλαζονεία της ισχύος που θέλει συνειδητά να επιβάλλει τους νόμους της και να στερήσει και να καταστρέψει τους αιώνιους και ανάλλαγους νόμους. Έτσι το μήνυμα της Αντιγόνης μεταφέρεται σε όλες τις εποχές με αντίστοιχη προσαρμογή.

Εικ.4 Η Η Αντιγόνη δεμένη σε έναν ερυθρόμορφο αμφορέα της Απουλίας, του Darius Painter, περ. 350-320 π.Χ., Altes Museum. Πηγή: el.wikipedia.org/wiki/Antigone_(Sophocles_play)

Άλλοτε και Σήμερα

1) Στις μέρες μας η Τραγωδία της «Αντιγόνης» μετασχηματίζεται σε «Τραγωδία των Τεμπών».

Ø  Η Αντιγόνη του Σοφοκλέους προσωποποιείται σήμερα στην «Αντιγόνη των Τεμπών», στη Μητέρα, στις Μάνες, στους Πατέρες,  στους συζύγους, σε κάθε εχέφρονα πολίτη της χώρας που. νοιώθει πόνο, θλίψη και πάσχει μαζί, για τον άδικο χαμό των παιδιών και την ανίερη βεβήλωση των σωρών τους.

2) Στην Αντιγόνη της τραγωδίας το πρόβλημα ήταν η απαγόρευση της ταφής του Πολυνείκη, η οποία ταφή αποτελεί  θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα.

Ø  Στη σημερινή Αντιγόνη το πρόβλημα είναι η απαγόρευση της εκταφής των σωρών των αθώων θυμάτων που έχουν στερηθεί νόμιμης, δίκαιης και αξιοπρεπούς ταφής το οποίο διαχρονικά αποτελεί ηθικό δικαίωμα των θανόντων και των οικογενειών τους.

3) Ο Κρέων του Μύθου, είναι ο βασιλιάς και ανώτατος άρχων της πολιτείας που πρεσβεύει και εκφράζει την παντοδυναμία της εξουσίας, υπερασπιζόμενος την αξία των δεσποτικών αξιωμάτων, ποδοπατώντας και το σεβασμό των θεών.

Ø  Στη σημερινή πραγματικότητα ο παλαιός Κρέων προσωποποιείται ως νέος Κρέων, στον Πρωθυπουργό της χώρας, ο οποίος με καθεστωτική αντίληψη διαχέει την επιθυμία του σε πολλούς "Κρέοντες" οι οποίοι υπερασπίζονται και επεκτείνουν παρανόμως τη θέση του σε όλα τα πεδία.

Εικ.5 Η Αντιγόνη οδηγεί τον τυφλό Οιδίποδα μακριά σε τοιχογραφία από τη Δήλο, 1ος αιώνας π.Χ. Πηγή: el.wikipedia.org/wiki/Antigone_(Sophocles_play)

4) Η αρχαία, αλύγιστη Αντιγόνη αγωνίζεται να πραγματοποιήσει την νόμιμη και με τις αρμόζουσες φροντίδες ταφή του αδελφού της Πολυνείκη. υπακούοντας και ακολουθώντας τους αιώνιους  και απαράγραπτους νόμους τους «καθεστώτας νόμους» (στο αρχαίο κείμενο).

Ø  Η σημερινή Αντιγόνη, αλύγιστη και πεισματική και αποδίδοντας σεβασμό στους νεκρούς, αγωνίζεται για τη Δικαιοσύνη, σε ένα ιερό αγώνα, να πραγματοποιήσει την νόμιμη πλήρη, δίκαιη εκταφή των αδικοχαμένων παιδιών, φίλων, συγγενών με τις αρμόζουσες φροντίδες και εξετάσεις.

5) Η Αντιγόνη του Σοφοκλέους μάχεται εναντίον μιας μονόφθαλμης και αυταρχικής εξουσίας «τοῦ πρώτου ἀνδρὸς ἀρχή» η οποία καταλήγει στα όρια έσχατης βαναυσότητας εφαρμόζοντας τους εφήμερους νόμους «προκειμένους νόμους» στο (αρχαίο κείμενο).

Ø  Η σύγχρονη Αντιγόνη μάχεται εναντίον μιας αυταρχικής καθεστωτικής κυβέρνησης, εναντίον μιας διεφθαρμένης εξουσίας η οποία καθημερινά γίνεται περισσότερη ανάλγητη, η οποία εναντιώνεται με κάθε τρόπο στη νομιμότητα και βεβηλώνει τα απαράγραπτα δικαιώματα των θυμάτων.

6) Η ηρωική στάση της Αντιγόνης της αρχαιότητας μας υπενθυμίζει ότι η φωνή της συνείδησης είναι αυτή που δίνει αληθινό νόημα στην ανθρώπινη ύπαρξη και καθιστά τον άνθρωπο ελεύθερο.

Ø  Η σύγχρονη Αντιγόνη μας καλεί να αντισταθούμε ενάντια στο απεριόριστο δικαίωμα της κρατικής και αναίσθητης εξουσίας που δεν αναγνωρίζει, πάνω από την παντοδυναμία της, κανέναν υπερβατικό νόμο με απόλυτη ισχύ, που δεν αποδέχεται τη Δικαιοσύνη των πραγμάτων.

7) Η κατάφαση της Αντιγόνης απέναντι στην αγάπη και η άρνηση της απέναντι στο μίσος διατυπώνεται στον λόγο της «οὔτοι συνέχθειν, ἀλλὰ συμφιλεῖν ἔφυν» (στίχος 523) με ανθρώπινη πληρότητα.

Ø  Η Αντιγόνη των Τεμπών ταυτίζεται απόλυτα με την άνω έννοια της αγάπης και δεν επιζητά την εκδικητική Δικαιοσύνη αλλά την απόδοση Δικαίου για τα ηθελημένα εγκλήματα και πράξεις των ενόχων, των "Κρεόντων" της εξουσίας.

Πηγή: Lifo.gr

Συμπέρασμα

α) Στο κείμενο της τραγωδίας ο Κρέων ακολουθεί το δρόμο από την «Ύβριν» στην καταστροφή. Τον ίδιο δρόμο ακολουθούν οι σημερινοί κρατούντες οι σύγχρονοι, υποτακτικοί "Κρέοντες" οι οποίοι καθημερινά προσθέτουν νέες Ύβρεις στις προηγούμενες. 

β) Ανάμεσα στον αυταρχισμό και στη σημασία της ατομικής συνείδησης οι σημερινοί Ήρωες δεν ζητούν εξουσία αλλά Δικαιοσύνη.

γ) Η Τραγωδία της Αντιγόνης τελειώνει με Κάθαρση.

Δεν έχουμε την παραμικρή αμφιβολία ότι με Κάθαρση θα τελειώσει και η Τραγωδία των Τεμπών…

 

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.

Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.

Η Ελλάδα στην Αγκαλιά της Παναγίας

Εικ.1 Η Κοίμηση της Θεοτόκου, ψηφιδωτό από τη Μονή της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη, η οποία μαζί με την Αγία Σοφία μετατράπηκαν δυστυχώς σε τζαμιά. Πηγή www.saint.gr

Δεκαπενταύγουστος….. και η σκέψη όλων στρέφεται στην Μεγάλη Μητέρα, την Μητέρα της Ζωής, την Παναγία. Όλη η Ελλάδα, οι πόλεις οι κωμοπόλεις, τα χωριά, οι οικισμοί, τα όρη, τα βουνά, οι κορυφές, οι κοιλάδες, τα νησιά, τα ξερονήσια, όλα τους έχουν ανεκτίμητους θησαυρούς, εκκλησίες και εκκλησάκια με θαυματουργές εικόνες της Παναγίας, για να δεχθούν το γεμάτο ελπίδα, λατρευτικό ασπασμό της πίστεως μας. Ολόκληρος ο μήνας Αύγουστος είναι αφιερωμένος και κυριαρχείται από την Υπεραγία Μητέρα του Κυρίου μας. Την κεντρική θέση την κατέχει η πανηγυρική εορτή της Κοιμήσεως Της. 

Προετοιμασία για το σπουδαίο αυτό γεγονός αποτελούν οι θερμές ικεσίες και οι Παρακλητικοί Κανόνες στην Μεγαλόχαρη, που διακρίνονται για τον έντονο ποιητικό λυρισμό και τα ανεπανάληπτα βιώματα. Εντύπωση προκαλεί ο πανηγυρικός και ο πάνδημος εορτασμός της μεταστάσεώς Της. Αν και το γεγονός είναι πένθιμο και λυπηρό, που θα άρμοζαν δάκρυα και στεναγμοί, επικρατεί όμως χαρμόσυνος και πανηγυρικός τόνος. Με αισθήματα ευφροσύνης και με θριαμβευτικά άσματα μετέχουν ο ουρανός και η γη. «Τῇ ἐνδόξω κοιμήσει Σου οὐρανοί ἐπαγάλλονται, πᾶσα ἡ γῆ δέ εὐφραίνεται».

Εικ.2 Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, Η Κοίμηση της Θεοτόκου, περ. 1567, τέμπερα σε ξύλο, 61,4x45 εκ., Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου Σύρου, Ερμούπολη. Πηγή: el.wikipedia.org/wiki/Κοίμηση_της_Θεοτόκου

Είναι μοναδικό το πρόσωπο της Θεοτόκου στην παγκόσμια ιστορία και μέγα μυστήριο. Όχι μόνον διότι αξιώθηκε να «χωρήσει εἰς τὴν κοιλία της τὸν Ἀχώρητον» να δεχθεί στα «πάντιμα σπλάχνα της τὸν Ἰησοῦ», αλλά αναδείχθηκε η ενσάρκωση της αρετής και της τελειότητας, αιώνιο σύμβολο αγιοσύνης και αγνότητας. Είναι η Μεσίτρια του ουρανού που ο λαός του Θεού με αγάπη και σεβασμό ατενίζει πάντοτε. Μητέρα του Θεού και όλων των ανθρώπων. Σώτειρα του ανθρώπινου γένους. Ευλογία για όλον τον κόσμο, αγιασμός για το σύμπαν. Είναι η παρηγοριά και καταφυγή για κάθε πονεμένη μάνα που έχει χάσει τα παιδιά της, διότι ξέρει η ίδια από πόνο. Η καρδιά της η μητρική πονεί και πάσχει και οδυνάται. Είδε το Παιδί Της στον Σταυρό περιφρονημένο και εγκαταλελειμμένο, έρμαιο της κακίας των ανθρώπων. Τον είδε αιμόφυρτο πάνω στον Σταυρό, «χωρὶς εἶδος καὶ κάλλος», τον «ὡραῖον κάλλει παρὰ πάντας ἀνθρώπους». Ως πονεμένη Μάνα είναι έτοιμη να ακούσει με βαθιά κατανόηση και στοργική συμπαράσταση τους μυστικούς ψιθυρισμούς, τους αλάλητους στεναγμούς, τους κρυφούς πόθους, τις σιωπηλές επιθυμίες, τις δυνατές χαρές. 

Και όλα αυτά τα μεταφέρει ανόθευτα ενώπιον της «Χάριτος τοῦ Υἱοῦ Της» και πάντοτε για τη σωτηρία όλης της ανθρωπότητας. Συνοδοιπόρος σταθερός στη δύσκολη πορεία του ανθρώπου είναι η Μητέρα του Θεού στην οποία απευθύνεται με ικεσίες και προσευχές και με ονόματα και προσρήσεις από τα βάθη της ψυχής του. Είναι τεράστιος ο αριθμός των Θεομητορικών προσωνυμιών τα οποία προέρχονται από τα λειτουργικά βιβλία της Ορθοδόξου Εκκλησίας και από τους εκκλησιαστικούς συγγραφείς και Πατέρες της Ανατολής. Όλα αυτά αποτελούν εκφράσεις μεγίστης τιμής και δοξολογίας του ονόματος της Παναγίας καθόσον κατά τον ιερόν Δαμασκηνόν το όνομα της Παναγίας «ἅπαν τὸ μυστήριον τῆς οἰκονομίας συνίστησιν».

Εικ.3 Παναγία Οδηγήτρια, 13ος αι., προερχομένη εκ της Μικράς Ασίας. Πηγή: Θεομητορικά Προσωνύμια (Εξώφυλλο), Παντελεήμονος Κ. Καρανικόλα, Μητροπολίτου Κορίνθου

Τα προσωνύμια αυτά περιέχονται στο βιβλίο του μακαριστού Μητροπολίτη Κορίνθου Παντελεήμονος, σε έκδοση της Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, με τον τίτλο «Θεομητορικά προσωνύμια». Αποτελεί το άνω βιβλίο το κύκνειον άσμα του ανωτέρω λογιωτάτου Μητροπολίτη και μέσω αυτού περαιούται το τεράστιο συγγραφικό και επιστημονικό έργο θεολογικού, ιστορικού, φιλολογικού και κοινωνικού περιεχομένου. Ο συγγραφέας του άνω βιβλίου αθροίζει τις προσωνυμίες της Υπεραγίας Θεοτόκου στον εκπληκτικό αριθμό των 23.564 (είκοσι τριών χιλιάδων πεντακοσίων εξήντα τεσσάρων).

Δεκαπενταύγουστος..… Πρόκληση και πρόσκληση για την κοινωνία που έχασε τον προσανατολισμό της, σε χρόνια χαλεπά, σε καιρούς δύσκολους. 

Ας μείνουμε προσανατολισμένοι στο πρόσωπο της Θεοτόκου και Μητέρας μας.

Ας μεταφερθούμε νοερά στον αγιασμένο τόπο της Γεσθημανή και στα χρόνια της επίγειας ζωής Της.

Ας καθοδηγεί, στηρίζει και τις δικές μας προσπάθειες η ζωοδότρα δύναμη Της.

Ας είναι παρηγοριά και καταφυγή σε κάθε δύσκολη στιγμή της ζωής μας.

 

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.

Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.

Συλλυπητήριο μήνυμα

 

Ἡ Κατὰ Κόρινθον Ἀποστολικὴ Ἱερὰ Μητρόπολις ἀπ' ἐχθὲς ἐπὶ τὴν ἡλίου δύσιν ἐπληροφορήθη περὶ τῆς εἰς Κύριον ἐκδημίαν τοῦ Μακαριστοῦ Μητροπολίτου Κορίνθου κυροῦ Διονυσίου καὶ πλέον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἀναπαύεται μετὰ τῶν δικαίων ἐν κόλποις Ἀβραάμ, Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ. Ὁ Μακαριστὸς πλέον Ἱεράρχης ἀνεδείχθη, ὡς ὁ σοφὸς πηδαλιοῦχος τῆς νοητῆς νεὼς τῆς τοπικῆς ἡμῶν Ἐκκλησίας σὲ καιροὺς δυσχειμέρους καὶ ἄκρας πνευματικῆς ἀπομονώσεως. Ὁ μᾶλλον εὔκαιρος λόγος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, ὀν ἠγάπησε ἐξ' ὅλης ψυχῆς καὶ καρδίας κατὰ τὴν περίοδον τῆς λαμπρᾶς αὐτοῦ Ἀρχιερατίας: Χριστῷ συνεσταύρωμαι. Καί, πράγματι ὁ ἐκλιπῶν Ποιμενάρχης Μᾶς συνευσταυρώθη ἐπὶ δεκαεννέαν καὶ πλέον ἔτη Σταυρὸν ἀσήκωτον μὲ ἕναν καὶ μοναδικὸν σκοπὸν τὴν οἰκοδομὴν τοῦ σώματος Τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ Παναγιοσκεπάστῳ καὶ Ἀποστολικοφρουρήτῳ Ἴερα ἡμῶν Μητροπόλει. Δύο πτυχαί, ὡς ἀκοίμηται μνῆμαι θὰ παραμείνουν ἡ ἀενάως λειτουργική παρουσία Τοῦ, καὶ ἡ βαθεῖα αὐτοῦ φιλανθρωπικὴ συνεισφορὰ εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς ἀνθρωπίνης δραστηριότητας. Ἄξιον ἰδιαιτέρας μνείας, θὰ ἦτο νὰ ἀναφερθῇ τὸ πολλαπλῶς ἐκφρασθὲν ἐνδιαφέρον Τοῦ διὰ τὴν ἐπιμόρφωσιν κλήρου καὶ λαοῦ εἰς ζητήματα παιδείας. Αὔριον, Ὄρθρου βαθέος μετὰ κλήρου καὶ τοῦ Χριστεπωνύμου πληρώματος ἐπὶ τῷ σκηνώματι Τοῦ Μακαριστοῦ Ποιμενάρχου μας κατὰ τρόπον ἐξαίσιον θὰ ζήσωμεν τὴν μυστικὴν πεῖραν τῆς Ἀναστάσεως.

 

Οι ευχές του να είναι παρηγοριά και σκέπη εκ του άνωθεν θυσιαστηρίου σκέπη και παρηγοριά για όλους τους Κορινθίους.

 

Απόστολος Παπαφωτίου

Ο σεισμός μεγέθους 8,8 R στην Καμτσάτκα Ρωσίας (τομές στην Ιστορία των τόπων)

Εικ.1 Σεισμός Καμτσάτκα Ρωσίας 29.07.2025. Πηγή: USGS.gov

Ο σεισμός μεγέθους 8,8 R ανατολικά της Petropavlovsk-Kamchatsky στη χερσόνησο Καμτσάτκα Ρωσίας, της 29ης Ιουλίου 2025, είναι το μεγαλύτερο σεισμικό γεγονός ακολουθούμενο από τσουνάμι, που έχει συμβεί παγκοσμίως μετά τον σεισμό μεγέθους 9,1 R στο Τοχόκου της Ιαπωνίας το 2011. Ο άνω σεισμός είναι ο τελευταίος μιας σειράς σεισμών που σημειώθηκαν στα ανοιχτά της χερσονήσου Καμτσάτκα και ξεκίνησαν 10 ημέρες νωρίτερα, με σεισμό μεγέθους 7,4 R στις 20 Ιουλίου. Αυτοί οι σεισμοί σημειώθηκαν στη σεισμικά ενεργή ζώνη βύθισης της πλάκας Κουρίλας-Καμτσάτκα η οποία βρίσκεται ανατολικά των Κουρίλων Νήσων και της χερσονήσου Καμτσάτκα, εκεί όπου η πλάκα του Ειρηνικού βυθίζεται βορειοδυτικά κάτω από την μικροπλάκα Okhotsk, που είναι μέρος της μεγαλύτερης πλάκας της Βόρειας Αμερικής. Αποτέλεσμα της βύθισης είναι η δημιουργία του τόξου το οποίο εκτείνεται περίπου 2.100 χλμ. από το Χοκάιντο της Ιαπωνίας, κατά μήκος των Νήσων Kuril και της ειρηνικής ακτής της χερσονήσου Kamchatka της Ρωσίας, μέχρι την τομή του με το Αλεούτιο τόξο κοντά στα Νησιά Commander της Ρωσίας.

Εικ.2 Ιστορικό Σεισμών 1900-2016. Πηγή: USGS.gov

 Με τους άνω σεισμούς δίνεται η αφορμή να αναφερθούμε σε προηγούμενους - ιστορικούς σεισμούς αντίστοιχου μεγέθους οι οποίοι έχουν ενταχθεί σε καταλόγους της Ιστορικής Σεισμολογίας. Μεταξύ λίγων είναι ο σεισμός που έλαβε χώρα το πρωί της 21ης Ιουλίου 365 μ.Χ. και έπληξε μεγάλο τμήμα της Μεσογείου και ακολούθησε τσουνάμι με καταστρεπτικά αποτελέσματα στις περιοχές Αλεξάνδρεια, Επίδαυρος της Δαλματίας, Γόρτυνα, Μεθώνη, Κρήτη, Σικελία.

Ήταν τόσο καταστρεπτικός σεισμός και άφησε θλιβερές εντυπώσεις, όπως αναφέρεται από πολλούς ιστορικούς της εποχής με εντυπωσιακές περιγραφές, οι οποίες μας βοηθούν μέσα από τα μακροσκοπικά αποτελέσματα που περιγράφονται να εκτιμήσουμε το μέγεθος και την ένταση του σεισμού.

Εικ.3 Σεισμός Καμτσάτκα Ρωσίας 29.07.2025. Πηγή: Temblor

Αυτός ο σεισμός είναι ο πιο συζητούμενος και συχνότερα αναφερόμενος από τους σεισμούς της Πρωτοβυζαντινής  περιόδου (4ος - 7ος αιώνας μ.Χ). Δεν έχει ακόμα γίνει κατανοητό τι ακριβώς συνέβη στο σεισμό αυτό. Αντίστοιχα σεισμικά γεγονότα της εποχής μας, τα οποία κατανοούνται ικανοποιητικά, δύνανται να ενισχύουν την αντίληψη μας για τον ιστορικό αυτό σεισμό. Κατά τον αείμνηστο καθηγητή Β. Παπαζάχο, το ρήγμα της Ελαφονήσου νοτιοδυτικά της Κρήτης, μήκους L=200 χλμ., έδωσε αυτό τον Σεισμό, ο οποίος είναι και ο μεγαλύτερος της Μεσογείου, μεγέθους 8,2 R.

Εικ.4 Λιθοσφαιρικές πλάκες. Πηγή: Bruce Bolt

Είναι πολλές οι ιστορικές πηγές από τις οποίες αντλούμε πληροφορίες για τον σεισμό και μάλιστα από ιστορικούς της εποχής του γεγονότος:

1.      Η μαρτυρία του ιστορικού  Αμμιανού  Μαρκελλίνου (Ammianus Marcellinus) έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο ίδιος βρισκόταν στην Αντιόχεια (επί του Ορόντου) και κατέγραψε μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν το σεισμό:

"Αυτός ο νεωτεριστής του οποίου έχουμε περιγράψει πολλά έργα και τον θάνα­το, είχε επιζήσει έως τότε, αρχικά υποστηριγμένος από τον αδελφό του, κατά την διάρκεια της δωδέκατης ημέρας του Αυγούστου την εποχή της θητείας του Valentiniano, διαδόθηκαν προδοτικοί φρικτοί φόβοι σε κάθε άκρη του κόσμου, τέτοιοι που ούτε σε παραμύθια ούτε σε αρχαίες αλήθειες είχαν ποτέ αφηγηθεί.

Πράγματι, λίγο μετά από το πρώτο φως της αυγής, ταλαντευόμενη η ένταση του πρώτου φωτός της αστραπής που σπινθήριζε πιο δυνατά, κλονίστηκε η σταθερό­τητα όλου του βάρους του εδάφους, και η θάλασσα, διωκόμενη προς τα πίσω από τα ανεστραμμένα κύματα, αποτραβήχτηκε, τόσο πολύ που τα διάφορα ποικιλόμορφα είδη ψαριών των πιο βαθιών νερών ήταν εμφανή, ξαπλωμένα επάνω στην λά­σπη του ακάλυπτου πυθμένα. Και οι απέραντες πεδιάδες και βουνά (όπως μπορούσαν πλέον να θεωρηθούν) εκτίθετο στις ηλιακές ακτίνες, που με τις μεγάλες δίνες, εκείνη η αρχέγονη φύση περιπλανιόντουσαν στην τύχη σε περιοχές που είχαν ακόμη νερό για να μαζέψουν ψάρια και παρόμοια ζώα με τα χέρια. Οι θόρυβοι της θάλασσας αντηχούσαν πιο ανάλαφροι, αναδύονται αντίστροφα από το συνηθισμένο και μέσω διαβάσεων κτυπούσαν σε νησιά κα μεγάλες ηπειρωτικές πεδιάδες. Κατεδαφίστηκαν αναρίθμητα οικοδομήματα, στις πόλεις και όπου αλλού υπήρχαν. Σαν από θυελλώδη διαμάχη των στοιχείων της φύσης, η σκοτεινή πλευρά του κόσμου αναδείκνυε θαυμαστά έργα. Η μετακίνηση της απέραντης θαλάσσιας μάζας, αφού καθόλου δεν μπορούσε να έχει προβλεφθεί, προκάλεσε το θάνατο και τον καταποντισμό πολλών χιλιάδων ανθρώπων, και εξ' αιτίας των δινών που δημιουργούνταν λόγω των τεράστιων κυμάτων μερικά πλοία, αφού το φούσκωμα των υδάτων είχε κατακαθίσει, φαίνονταν εκεί βυθισμένα: και τα άψυχα σώματα των ναυαγών κείτονταν στο έδαφος, άλλα ανάσκελα και άλλα μπρούμυτα. Πολλά άλλα πλοία, παρασυρμένα από θυελλώδης ριπές ανέμου, σκαλώνανε στις κορυφές των σκεπών, όπως συνέβη στην Αλεξάνδρεια και ορισμένα διαλύθηκαν επάνω σε ένα βράχο αρκετά μακριά από την ακτή, όπως το Λακωνία (όνομα πλοίου) που είδαμε εμείς περνώντας, κοντά στα τείχη της Μεθώνης, κατεστραμμένο εδώ και πολύ καιρό".

Αμμιανός 26,10,15-19

Ο συγγραφέας πέρασε με το πλοίο κοντά στη Μεθώνη στο ταξίδι του από την Αντιόχεια στη Ρώμη το 378 μ.Χ., μετά το θάνατο του αυτοκράτορα Βάλη, οπότε περιέγραψε το πλοίο που το τσουνάμι του σεισμού είχε πετάξει στα βράχια.

Εικ.5 Χρόνος ταξιδιού(σε ώρες), κατά προσέγγιση, ενός τσουνάμι που δημιουργείται στα ανοιχτά της χερσονήσου Καμτσάτκα. Πηγή: NOAA, https://www.ncei.noaa.gov/maps/ttt_coastal_locations/

2.      Ένας άλλος σύγχρονος συγγραφέας είναι ο Ιερεμίας, ο οποίος σημειώνει το γεγονός σε τρία (3) κείμενα:

α) Το χρονικόν.

β) Σχολιασμός στον Ισαΐα.

γ) Η ζωή του Αγίου Ιλαρίωνος.

α) Στη συνέχεια της ιστορίας του χρονικού του Ευσέβιου, το οποίο γράφτηκε περίπου το 380 μ.Χ., ο Ιερεμίας αναφέρει:

"Υπήρξε ένας σεισμός σ' όλον τον κόσμο και η θάλασσα σκέπασε την ακτή, προκαλώντας την συμφορά σε αμέτρητους ανθρώπους στην Σικελία και σε πολλά άλλα νησιά."

β) Επίσης ο ίδιος αναφέρει το σεισμικό κύμα της 21η? Ιουλίου 365 μ.Χ. στον σχολιασμό του στον Ισαΐα, όπου συνδέει αυτό με ένα σεισμό στην Αερόπολη, στα σύνορα Αραβίας και Παλαιστίνης, ο οποίος πράγματι συνέβη το Μάιο του 363 μ.Χ.

γ). Στη ζωή δε του Αγίου Ιλαρίωνος αναφέρει τα αποτελέσματα του σεισμικού κύματος στην περιοχή κοντά στην Επίδαυρο της Δαλματίας:

"Εκείνη τη στιγμή, λόγω ενός σεισμού που συγκλόνισε ολόκληρο τον κόσμο, και που επαληθεύτηκε μετά το θάνατο του Ιουλιανού, οι θάλασσες βγήκαν από τα όριά τους, και σαν ο Θεός να απειλούσε ξανά με κατακλυσμό καινά ξαναγυρί­σουν όλα στο πρωταρχικό χάος, τα πλοία παρασύρθηκαν στους γκρεμούς των βουνών όπου και παρέμειναν κρεμασμένα. Όταν οι κάτοικοι της Επιδαύρου αντί­κρισαν όλα αυτά, ότι δηλαδή η θορυβώδης και τεράστια μάζα των κυμάτων και τα βουνά από δίνες να έχουν παρασυρθεί μέχρι τις παραλίες, μεταφέροντας αυτό που έβλεπαν ότι είχε ήδη συμβεί, και για να μην καταστραφεί η πόλη εκ θεμελίων, πήγαν στον γέροντα και σαν να προχωρούσαν για μάχη, τον πήγαν στην παραλία. Αυτός, κάνοντας τρεις φορές το σήμα του σταυρού στις πλάτες και απλώνοντας τα χέρια προς τα στοιχεία της φύσης, είναι συγκλονιστικό να το περιγράφει κα­νείς, κατά μήκος όλου του ύψους, όπου είχε φθάσει η θάλασσα πριν έρθει αυτός, παφλάζοντας μεν για αρκετή ώρα, και σαν να ήταν θυμωμένη με το εμπόδιο της, λίγο λίγο μαζεύτηκε στον εαυτό της."

Η ζωή του Αγίου Ιλαρίωνος,

από τον Ιερεμία (Άγιος και Πατέρας της Λατινι­κής Εκκλησίας).

Εικ.6 Πληγείσες περιοχές από σεισμό και τσουνάμι (21.07.365μ.Χ.) Πηγή: Εθνικό Ινστιτούτο Γεωφυσικής Ρώμης

3.      Στη συριακή έκδοση των εορταστικών γραμμάτων, του Μ. Αθανασίου συναντάμε αναφο­ρά για τον σεισμό του 365 μ.Χ.

Εικ.7 Πληγείσες περιοχές από σεισμό και τσουνάμι (21.07.365μ.Χ.) Πηγή: Εθνικό Ινστιτούτο Γεωφυσικής Ρώμης

4.      Επίσης ο Σεισμός αναφέρεται σ' άλλα κείμενα του τέλους του 4ου π.Χ. αιώνος:

"Το 365 μ.Χ. κατά την διάρκεια του υπατείας του Βαλεντινιανοΰ και Βάλεντος η θάλασσα ξεπέρασε τα όριά της την 12η ημέρα πριν από τις Καλένδες του Αυγού­στου (21 Ιουλίου)."

Εικ.8 Αποτελέσματα σεισμών στη Μεσόγειο μεταξύ 2ου-4ου αιώνα μ.Χ. Πηγή: Εθνικό Ινστιτούτο Γεωφυσικής Ρώμης

5.      Στο Λατινικό χρονικό του 5ου μ.Χ. αιώνος Consularia Constatninopolitana. Ο John Cassian ο οποίος ήταν επίσκοπος Αιγύπτου στο βιβλίο του Conlationes αναφέρει για το σεισμικό κύμα που δημιουργήθηκε το 365 μ.Χ. στην Αίγυπτο τις συνέπειες αυτού το ανάγλυφο της περιοχής και τις αλλαγές που έγιναν στη περιοχή της σημερινής ΕΙ Manzala:

"Αφού πήρε το ραβδί και το δισάκι, όπως συνηθίζουν όλοι οι καλό­γεροι οι οποίοι ακολουθούν εκείνο το δρόμο, μας πήγε στην πόλη του, δηλαδή στο Panefisi, γινόμενος ο ίδιος οδηγός της διαδρομής. Τα προάστια γύρω από την πόλη, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου μέρους της γειτονικής περιοχής, κάποτε πολύ πλούσιας (εάν είναι αλήθεια, όπως λέγεται, ότι κάθε προϊόν που πα­ραγόταν από αυτή τη γη εχρησιμοποιείτο για τα βασιλικά γεύματα) τα κατέλαβε η θάλασσα, η ακτογραμμή της οποίας μεταβλήθηκε λόγω ενός απότομου κατακλυ­σμού που, έχοντας καταστρέψει σχεδόν τα πάντα, δημιούργησε αλμυρά έλη σε περιοχές που κάποτε ήσαν γεμάτες ζωή, όπως ακριβώς πνευματικά αφηγείται στον ψαλμό: "Μοίρασε ποτάμια στην έρημο και πηγές νερού στην ξηρασία. Πι­στεύεται, σύμφωνα με τις Αγίες Γραφές, ότι για εκείνη την περιοχή είχε προειπωθεί (από την κακία των κατοίκων της) ότι γόνιμη γη θα ήταν ανάμεσα στα σημεία όπου ξέμενε το αλάτι της θάλασσας". Σε αυτές τις περιοχές, λοιπόν, εκείνος ο κατακλυσμός, μετέτρεψε πολλές μικρές πόλεις συγκεντρωμένες στις κορυφές λό­φων, που μόλις που ξεχώριζαν από την πεδιάδα, σε νησιά που προσφέρουν την ποθητή μοναξιά στους άγιους ερημίτες."

Εικ.9 Ο χάρτης δείχνει τα μοντελοποιημένα ύψη κύματος των τσουνάμι στις ακτές της ανατολικής Μεσογείου, τα οποία προκλήθηκαν από τον σεισμό της 21ης Ιουλίου 365. Πηγή: Richard Ott, https://www.gfz.de/en/press/news/details/21st-july-365-day-of-horror-in-the-mediterranean

6.      Ο ιστορικός Σωκράτης γράφοντας πριν από το 440 μ.Χ., αναφέρει:

"Ακριβώς όταν ο θόρυβος του εμφυλίου πολέμου αναμενόταν, ένας σεισμός συ­νέβη, καταστρέφοντας πολλές πόλεις. Αυτό συνέβη κατά τη διάρκεια της πρώτης υπατείας των δύο βασιλέων (εννοείται Βαλεντινιανός και Βάλης)."

Εικ.10 Ακτογραμμή με απολιθώματα στη Δυτική Κρήτη. Πηγή: Richard Ott, https://www.gfz.de/en/press/news/details/21st-july-365-day-of-horror-in-the-mediterranean

7.      Ο ιστορικός Θεοφάνης αναφέρει:

"Μεγάλος σεισμός έγινε το βράδυ της 21ης Ιουλίου σε όλη τη γη. Στην Αλεξάν­δρεια, το θαλάσσιο κύμα σήκωσε τόσο ψηλά τα πλοία που ήταν προσορμισμένα στο λιμάνι, ώστε έφτασαν στις ψηλές οικοδομές και τα τείχη και έπεσαν μέσα στις αυλές και στα δωμάτια. Κατόπιν υπαναχώρησε η θάλασσα και έμειναν στην ξηρά. Οι κάτοικοι έτρεξαν για να πάρουν τα φορτία των πλοίων, αλλά το θαλάσ­σιο κύμα τους έπνιξε όλους. Άλλοι ναυτικοί διηγούνται ότι την ημέρα εκείνη και ενώ βρισκόντουσαν στο μέσον της Αδριατικής, ξαφνικά κάθισε το πλοίο στον πυθμένα της θάλασσας και ύστερα από κάμποση ώρα επανήλθε το νερό και έτσι απέπλευσε."

Αντίστοιχη αναφορά λαμβάνεται και από τον Κεδρηνό.

Εικ.11 Βαθυμετρικός χάρτης του Ιονίου Πελάγους. Πηγή: https://www.nature.com/articles/s41598-022-09058-3

Συμπέρασμα

Οι άνω ιστορικές πληροφορίες των μακροσεισμικών αποτελεσμάτων είναι πολύ σημαντικές και απαραίτητες για τη γνώση των χαρακτηριστικών των σεισμών, αποκτούν όμως μεγαλύτερη, προστιθέμενη αξία με την αυξανόμενη αλματωδώς γνώση της επιστήμης της Σεισμολογίας, όπου μέσω της προόδου δύνανται να εκτιμηθούν και να αξιολογηθούν με την καινούργια γνώση.

 

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.

Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.