Αθλητική Ορολογία στις Επιστολές του Αποστόλου Παύλου

Εικ.01: Ο Άγιος Παύλος.

Άγιοι Τόποι - κατά πρώτον - είναι οι τόποι στους οποίους έζησε, περπάτησε και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους ο Χριστός. Ομοίως Άγιοι Τόποι-κατά δεύτερον- είναι εκείνοι οι τόποι, τα μέρη που τα αγίασε η ζωή και η παρουσία των Αγίων και μεταξύ αυτών και ο Απόστολος Παύλος. Είναι μία συναρπαστική προσωπικότητα στην οποία συγχωνεύονται η ιουδαϊκή θρησκεία, η ελληνική διάνοια και η ρωμαϊκή ενεργητικότητα και τάξη, Εβραίος εξ Εβραίων, πολίτης της ξακουστής πόλης Ταρσού. Ο Παύλος χωρίς σπαθιά και βία σμίλεψε την κοινωνία και έθεσε τις βάσεις για τη δημιουργία ενός καινούργιου κόσμου, μιας νέας ιστορίας.  Η εξάπλωση του ελληνικού πολιτισμού τρείς αιώνες πριν από την εμφάνιση του Χριστιανισμού ήταν το υπόβαθρο για τη διάδοση του χριστιανικού μηνύματος ο οποίος μέσω της σύνδεσης της χριστιανικής πίστης με τον ελληνικό πολιτισμό πέρασε από τον Ιουδαϊσμό στην Oικουμένη. Έτσι η Κόρινθος θεωρείται αγία διότι την επισκέφθηκε ο Απόστολος Παύλος  σχεδόν ένα αιώνα από την ίδρυσή της, εκεί έζησε ο για 18 μήνες την πρώτη φορά στη δεύτερη περιοδεία του το 50 μ. Χ. και 3 μήνες τη δεύτερη φορά στη τρίτη περιοδεία το 55-56 μ. Χ.. Εδώ εργάστηκε, κήρυξε ως φλογερός κήρυκας του Ευαγγελίου και ίδρυσε την Εκκλησία της Κορίνθου. Η εποχή του Αποστόλου Παύλου είναι μία παράδοξη εποχή. Από τη μια μεριά υπήρχε τάση για εξάπλωση και δημιουργία για πολιτικούς λόγους οικουμενικών θρησκειών, από την άλλη μια ασταμάτητη αναζήτηση του ενός Θεού, μιας νοσταλγίας που ανταποκρίνονταν στις ανάγκες και στις αναζητήσεις της εποχής. 

Εικ.02: Κότινος (στεφάνι), Zωγραφική Κώστας Σπυριούνης.

Η παραμονή του Παύλου στη Κόρινθο για τόσα μεγάλα χρονικά διαστήματα δεν ήταν τυχαία καθόσον ήταν πλήρως ενσωματωμένος στο πνευματικό τοπίο του τότε γνωστού κόσμου. Επιλέχθηκε η πολυπληθής, πολυπολιτισμική και πολυθεϊστική Κόρινθος ως βάση και εστία του ιεραποστολικού του έργου και λόγω του εξαιρετικού συγκοινωνιακού δικτύου που διέθετε. Τα δύο λιμάνια το Λέχαιο στο Κορινθιακό κόλπο, οι Κεγχρεές στο Σαρωνικό και ο μεταξύ τους Δίολκος εξασφάλιζαν εύκολη πρόσβαση έφερναν και έστελναν ανθρώπους, προϊόντα, αγαθά, ιδέες και αντιλήψεις από και προς το γνωστό, την εποχή αυτή, κόσμο. Μετά τη καταστροφή το 146 π.Χ.  από τον ρωμαίο στρατηγό Μόμμιο Αχαϊκό, την ερήμωση και εγκατάλειψη, η πόλη επανιδρύθηκε το 44 π.Χ ως  ρωμαϊκή αποικία με το όνομα Colonia laus Julia Corinthiensis και άρχισε να αναπτύσσεται ορμητικά με πολύ πλούτο και κοινωνικές ανισότητες. Ήταν πρωτεύουσα  της συγκλητικής Επαρχίας Αχαΐας και έδρα του Ρωμαίου προκόνσουλα (Κυβερνήτη). Εφαρμόζοντας το πολεοδομικό σύστημα που είχε σχεδιασθεί από τη Ρώμη, μετατράπηκε σε ένα τεράστιο εργοτάξιο κατασκευής μνημειακών κατασκευών, ειδικά στη ρωμαϊκή Αγορά (Forum). Στο χώρο αυτό εκφραζόντουσαν οι σχέσεις εξουσίας και οι ιεραρχικές σχέσεις των διαφόρων κοινωνικών ομάδων. Την εποχή του Παύλου στην Αγορά είχαν κατασκευαστεί η μεγάλη Βασιλική στην οδό Λεχαίου, η Ιουλιανή Βασιλική, οι μικροί ναΐσκοι στο δυτικό άκρο της Αγοράς, ο ναός της Οκταβίας, η μεγάλη τετράστωη αγορά βόρεια του ναού του Απόλλωνος, είχαν γίνει εργασίες διαμόρφωσης στη Νότια Στοά και είχε ολοκληρωθεί το υπερυψωμένο Βήμα (Rostra)  μαζί με τα ανατολικά αυτού καταστήματα. Το ρωμαϊκό περιβάλλον ήδη αλλάζει και δίνει τη θέση του στο ελληνικό. Λατρεύονται ενοποιημένες θεότητες της Ανατολής με τις Ελληνικές δημιουργώντας συγκρητιστικό κλίμα με τη συνάντηση της θρησκείας και της φιλοσοφίας στο πλαίσιο του γνωστικισμού. Η λατρεία στον αυτοκράτορα και στην  οικογένειά του, που γίνεται στο ναό της Οκταβίας, αποτελεί κριτήριο νομιμότητας  και στοιχείο συνοχής της κοινωνίας και επιβάλλεται βιαίως, μερικές φορές, ως τέτοιο.

Εικ.03: «Ο Άγιος Παύλος συγγράφει τις Επιστολές του», Valentin de Boulogne ή Nicolas Tournier, περ. 1620, Blaffer Foundation Collection, Houston.

Το ανεπτυγμένο εμπόριο και οι χρηματικές συναλλαγές δημιούργησαν ευμάρεια η οποία πολύ γρήγορα κατέκλυσε τη πόλη μαζί με ένα τρυφηλό τρόπο ζωής και τις αναγκαίες «ψυχαγωγίες». Είναι η πολυπληθέστερη και η πλέον ευημερούσα πόλη του Ελλαδικού χώρου.

Εικ.04: Αρχαία Κόρινθος, Βήμα (Rostra), Σχέδιο Scranton, Corinth I,ii,pl.8.

Είχαν ήδη ξαναρχίσει να εκτελούνται οι Ισθμιακοί αγώνες ανά δύο χρόνια, οι οποίοι είχαν αποκτήσει μεγαλύτερη αίγλη και ενδιαφέρον από τον εμπλουτισμό με τα «Μεγάλα Καισάρεια» ανά τέσσερα χρόνια. Η χρονιά το 51μ.Χ. που ήταν ο Παύλος στην Κόρινθο ήταν χρόνος τέλεσης των Ισθμιακών αγώνων. Η προσέλευση αθλητών, θεατών, ανθρώπων του πνεύματος, ταξιδιωτών από όλη τη Μεσόγειο ήταν ευκαιρία για τον Παύλο να αναπτύξει το σχέδιο του. Η επαφή του Παύλου με τον αθλητισμό παρουσιάζεται ως μαρτυρία στα γραπτά του. Πριν το 473 π.Χ. το βραβείο ήταν στεφάνι από σέλινο που αφθονούσε στην Κορινθία και το οποίο αντικατέστησε προηγούμενο από το πεύκο. Ο Πίνδαρος στις ωδές του, αναφέρει τέσσερις (4) φορές για βραβείο από μαραμένο σέλινο, ενώ στη Νεμέα ήταν από φρέσκο χωρίς να κάνει καμία αναφορά για πεύκινο. Περίπου μετά δύο (2) αιώνες το πεύκινο στεφάνι επανήλθε στους Ισθμιακούς αγώνες και στους ρωμαϊκούς αυτοκρατορικούς χρόνους και τα δύο στεφάνια εμφανίζονται στους αγώνες. Αυτή ήταν και η κατάσταση που εμφανίζεται την εποχή του Αποστόλου Παύλου στα Ίσθμια. Όταν ο Παύλος γράφει στους Κορινθίους (Α΄ 9-25) για φθαρτό στεφάνι, ως έπαθλο στους αθλητές, φαίνεται ότι είχε στο μυαλό του το στεφάνι από σέλινο, το οποίο σαπίζει γρήγορα και όχι στεφάνι από το πεύκο, το οποίο διατηρείται αμάραντο για αρκετές ημέρες.

Εικ.05: Αρχαιολογικό Μουσείο Ισθμίας.

Αυτή η παράξενη, φαινομενικά ακατάλληλη προτίμηση για τα μαραμένα χόρτα, ίσως έχει παρακινήσει τον Παύλο να δώσει έμφαση στην αντίθεση μεταξύ του φθαρτού στεφάνου των αθλητών με το άφθαρτο βραβείο που δίδεται σε αυτούς, οι οποίοι σαν τον Απόστολο επιμένουν την άσκηση των χριστιανικών αρετών. Η εργασία του ως σκηνοποιού του έδινε περισσότερες ευκαιρίες να έλθει κοντά στο κόσμο και εύκολα να κατηχήσει.  Είναι εύλογο να υποθέσουμε ότι εργάστηκε ως σκηνοποιός και στα Ίσθμια καλύπτοντας τις στεγαστικές ανάγκες του πλήθους των επισκεπτών. Ο Παύλος παρέλαβε τη διδασκαλία του Χριστού και την προσέφερε στο κόσμο με τη σφραγίδα της δικής του σκέψης κατά την οποία το κέντρο της ιστορίας και του κόσμου είναι ο Χριστός. Εκεί που χορηγείται η χάρη και φυλάσσεται η πίστη είναι η Εκκλησία. Τα προβλήματα με τα οποία ο Παύλος ήλθε αντιμέτωπος στη Κόρινθο παρουσιάζονται στις επιστολές του από όπου προκύπτει ότι η χριστιανική κοινότητα της Κορίνθου  αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό δείγμα ανάπτυξης μιας πρωτοχριστιανικής κοινότητας.

Εικ.06: Λεπτομέρεια από αθηναϊκή αμφορά με παράσταση αρματοδρομίας, 410-400 π.Χ., Βρετανικό Μουσείο.

Συγχρόνως, παρουσιάζεται και ο ιδιοφυής τρόπος που αντιμετώπισε την κρίση στην Εκκλησία της Κορίνθου. Ότι έχει γράψει ο Παύλος αποτελεί έκκληση για Αγάπη. Μέσω του τρόπου αυτού βιώνουμε συναισθήματα με καθολική ισχύ χωρίς να χάνουμε την ατομικότητα μας που μας διακρίνει από τους άλλους ανθρώπους. Χαρίζει, μεταξύ των πολλών, ο Παύλος στη ανθρωπότητα δύο από τις υψηλότερες δωρεές του χριστιανισμού που αναφέρονται και οι δύο στη Α΄ προς Κορινθίους Επιστολή, την Εκκλησία ως Σώμα Ιησού Χριστού (12, 21-27) και τον Ύμνο στην Αγάπη (13, 1-13). Η Εκκλησία ως Σώμα Ιησού Χριστού παίζει καθοριστικό ρόλο στον τρόπο που αναπτύσσεται ο Χριστιανισμός τις δύο χιλιετίες και συγχρόνως αποτελεί δύναμη ενότητας και αποτροπής σε περίπτωση σχίσματος. Η αδιάρρηκτος ενότητα αυτής με το πρόσωπο και το απολυτρωτικό έργο του Χριστού δεικνύει και την ιστορική υπόσταση της Εκκλησίας, εκεί όπου πραγματώνεται η ζωοποιός ενέργεια του Χριστού στο σώμα των πιστών. Όσον αφορά την Αγάπη, κατά τον Παύλο δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα, μία ηθική εκδήλωση, αλλά μία βαθύτερη καθολική σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο και τους άλλους. Το πνεύμα  της πληροί τις προσωπικές σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων αλλά και ευρύτερα με το σύνολο της κοινωνίας και μέσω αυτής προκύπτει ο τρόπος ζωής που αποτελεί την ουσία της αναγεννημένης ανθρωπότητας.

 

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.

Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.

Ξενάγηση σε φοιτητές του Πανεπιστημίου Notre Dame, Indiana, U.S.A. στον Αρχαίο Δίολκο, Ποσειδωνία Κορίνθου

Ξενάγηση σε φοιτητές του Πανεπιστημίου Notre Dame, Indiana, U.S.A. στον Αρχαίο Δίολκο, Ποσειδωνία Κορίνθου

 

Στο πλαίσιο της γνωριμίας και της κατανόησης διαχρονικά του αρχαίου κόσμου της Κορινθίας με την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα και τα πανεπιστήμια πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 24 Μαΐου 2023 ξενάγηση - ενημέρωση από τον Απόστολο Ε. Παπαφωτίου σε φοιτητές Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Notre Dame, Indiana, U.S.A. στο χώρο των εργασιών της προστασίας, αποκατάστασης και ανάδειξης του Αρχαίου Διόλκου στην Ποσειδωνία Κορίνθου. Η ξενάγηση εντάσσεται σε ένα πρόγραμμα που αφορά του αρχαιολογικούς χώρους της Κορίνθου και της Πελοποννήσου γενικότερα και πραγματοποιείται κάθε χρόνο από τον καθηγητή Robin Rhodes και το Πανεπιστήμιο Notre Dame της Indiana.

Φοιτητές πολλών σχολών επισκέπτονται την Κορινθία, ξεναγούνται στους αρχαιολογικούς και ιστορικούς τόπους, γνωρίζουν την περιοχή, έρχονται σε επαφή με τη σημερινή κοινωνία και βιώνουν καταστάσεις και εμπειρίες του τόπου.

Ο καθηγητής Robin Rhodes, Αρχιτέκτων, Αρχαιολόγος, μέλος της Αμερικάνικης Σχολής Κλασικών Σπουδών, λάτρης της Κορινθίας, είναι επί πολλές δεκαετίες μελετητής της Κορινθιακής Αρχιτεκτονικής. Η πρόταση του για την αναπαράσταση του "πρώτου" ναού (εποχής 8ου-7ου π.Χ. αιώνα) του Απόλλωνος (;;;), πριν από τον ναό του οποίου τα λείψανα των 7 κιόνων στέκονται  σήμερα επί τόπου, στον ομώνυμο λόφο, υπήρξε πρωτοποριακή και μεγάλου επιστημονικού ενδιαφέροντος. Παρουσιάστηκε με ιδιαίτερη επιτυχία ως κύρια ιδέα στην έκθεση για την Πρωτοκορινθιακή Αρχιτεκτονική στο Μουσείο Snite του Notre Dame το πρώτο εξάμηνο του 2006.

Εντάχθηκαν τον Απρίλιο του 2019, με απόφαση του τότε Περιφερειάρχη Πελοποννήσου κ. Πέτρου Τατούλη στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Πελοπόννησος 2014 – 2020 κρίσιμα έργα πολιτισμικής, πολιτιστικής και επενδυτικής σημασίας για την Περιφερειακή Ενότητα Κορινθίας, συνολικού προϋπολογισμού 4,2 εκατομμυρίων ευρώ, τα οποία προστέθηκαν στα πολύ σημαντικά έργα στον τομέα του Πολιτισμού που είτε είχαν ήδη ολοκληρωθεί, είτε εκτελούνταν ή βρίσκονταν σε εξέλιξη, συνολικού προϋπολογισμού περισσότερων από 7.000.000,00 €:

• ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΕΝΕΤΙΚΗΣ ΥΔΑΤΟΓΕΦΥΡΑΣ ΣΤΟΝ ΑΣΣΟ, ΔΗΜΟΥ ΚΟΡΙΝΘΙΩΝ, ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 420.000,00 €
• ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ-AΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΔΙΟΛΚΟΥ 3.010.300,00 €
• ΣΤΕΡΕΩΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣH ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΛΟΙΠΩΝ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΛΙΜΕΝΑ ΤΩΝ ΚΕΓΧΡΕΩΝ 719.800,00 €.

Οι εργασίες στον Δίολκο συνεχίζονται με πολύ καλό ρυθμό χάρις στην καλή συνεργασίας όλων των εμπλεκομένων φορέων. Δηλαδή της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κορινθίας, της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, των Τεχνικών Υπηρεσιών της Π.Ε. Κορινθίας και του αναθέτοντος εργολάβου. Ιδιαίτερα, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κορινθίας και η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων με μεγάλο σεβασμό και καλή γνώση μελετούν και αποκαθιστούν το σημαντικό αυτό μνημείο.

Ο Δίολκος είναι ένα από τα μεγάλα έργα της αρχαιότητας στην Κορινθία (εποχής Περιάνδρου, 7^ου - 6^ου π.Χ. αιώνα), το οποίο συνδυάζεται άμεσα με τα αρχαία λιμάνια του Λεχαίου και των Κεγχρεών, αποτελώντας μια ενότητα κατασκευαστική, στρατιωτική, λειτουργική και οικονομική. Στην ουσία είναι ένας καλοφτιαγμένος δρόμος, πλάτους 4,00μ.-6,00μ., με δόμους κανονικού μεγέθους, ο ένας δίπλα στον άλλο, σε παράλληλες σειρές μεταξύ τους. Οι γραμμές των τροχών έχουν αποτυπωθεί και έχουν χαραχτεί σε απόσταση 1,50 μ. μεταξύ των (μεταξόνια απόσταση). Ο Δίολκος ακολουθεί το ανάγλυφο του εδάφους. Στο γνωστό τμήμα του, δεν παρατηρούνται τεχνητά έργα, ούτε και έντονες διαμορφώσεις του εδάφους με επιχώσεις ή χωματισμούς. Από την υπάρχουσα διαδρομή και την κατά μήκος κλίση του τμήματος αυτού – περίπου 1% – προκύπτει ότι κυρίαρχο και καθοριστικό στοιχείο για τη χάραξη είναι η κατά μήκος κλίση. Το συνολικό μήκος της γνωστής διαδρομής του Διόλκου είναι στα 1.100μ. Το μήκος τμήματος όπου γίνεται η επέμβαση είναι περίπου 180,0μ. Το συνολικό μήκος εκτιμάται στα 7.500μ.. Η κλίση των τμημάτων αυτών είναι 1-2,5%.

Σκοπός της κατασκευής του έργου είναι η μακροχρόνια προστασία της όδευσης του Αρχαίου Διόλκου έναντι της διάβρωσης της ακτής στην οποία βρίσκεται και ακολουθούν οι εργασίες συντήρησης των μελών, αποκατάστασης και ανάδειξης του μνημείου.

Τα έργα προστασίας της όδευσης του Αρχαίου Διόλκου, τα οποία είτε βρίσκονται σε εξέλιξη είτε έχουν ολοκληρωθεί, περιλαμβάνουν τις εξής επεμβάσεις:

• Την εγκατάσταση και οργάνωση του εργοταξιακού χώρου έκτασης έξι (6) στρεμμάτων στη χερσαία περιοχή νοτιοδυτικά των προτεινόμενων λιμενικών έργων.
• Τον εντοπισμό, αλίευση από το βυθό και εναπόθεση, σε κατάλληλα διαμορφωμένες εγκαταστάσεις εντός του εργοταξιακού χώρου, των στοιχείων (μελών) του αρχαίου μνημείου που βρίσκονται μέσα στο θαλάσσιο χώρο.
• Την προστασία κατά την κατασκευή των διατηρημένων (χερσαίων) τμημάτων του μνημείου.
• Τα λιμενικά έργα προστασίας της στεριάς έναντι διάβρωσης με στόχο την ανάπλαση του υποβάθρου έδρασης του μνημείου.

Σύμφωνα με τη Μελέτη κατασκευάζεται ένα ανάχωμα παράλληλο προς τη διαδρομή του Διόλκου, σε μικρή απόσταση και σε τεθλασμένη διάταξη. Το ανάχωμα αποτελείται από προκατασκευασμένα κιβώτια από οπλισμένο σκυρόδεμα διαστάσεων 4,00μ. x 4,47μ. x 5,50μ.

Τα κιβώτια αυτά δε είναι πλήρη, αλλά έχουν ανοίγματα για την είσοδο και έξοδο του θαλασσινού νερού και την τοποθέτηση σκύρων εντός αυτών. Λιθοριπές με κεκλιμένα πρανή και στις δύο πλευρές του αναχώματος, ολοκληρώνουν την επέμβαση. Πραγματοποιούνται πολύπλοκες εργασίες, επιχώματα, εκσκαφές, κατασκευή τοιχίων, δαπέδων αλλά και επανεπιχώσεις, διαστρώσεις με γεωύφασμα, τοποθέτηση γεώσακων, κατασκευή οπλισμένου επιχώματος, προκειμένου να ολοκληρωθεί το έργο. Πρώτη εργασία της επέμβασης ήταν η ανέλκυση των βυθισμένων δόμων του Διόλκου, οι οποίοι συντηρούνται σε γειτονικό εργοτάξιο επιφανείας έξι στρεμμάτων. Στη λύση αυτή κατέληξαν οι μελετητές λόγω της γεωλογίας της περιοχής και συγκεκριμένα λόγω της διατομής του σκάμματος της Διώρυγας, η οποία είναι τραπεζοειδής διατομή και της οποίας το βάθος αρχίζει πολύ κοντά στον Δίολκο.

Ο Δίολκος αποτελεί κορυφαίο στοιχείο της πολιτισμικής μας κληρονομιάς και ταυτοτικό στοιχείο της Κορίνθου. Αφού προστατευθεί και διασωθεί πρέπει να αναδειχθεί και να αξιοποιηθεί. Συγχρόνως, η ανάταξη του Διόλκου θα συνδυασθεί και με την αποκάλυψη του Αρχαίου Λιμένα του Λεχαίου και των Κεγχρεών ως μία ενότητα λειτουργική, οικονομική και χρονική καθόσον τα έργα αυτά ήταν μεγάλα έργα της ίδιας περιόδου, δημιουργώντας ένα συνδεδεμένο δίκτυο μνημείων στο χώρο και στο χρόνο.

Η ένταξη του έργου "Προστασία-Αποκατάσταση και Ανάδειξη Του Αρχαίου Διόλκου", είναι μια μεγάλη επιτυχία του πρώην Περιφερειάρχη Πελοποννήσου κ. Πέτρου Τατούλη, που ολοκλήρωσε τις πολλές και αδιάκοπες προσπάθειες που είχε κάνει και ως Υπουργός Πολιτισμού για τα έργα Πολιτισμού. Ειδικότερα τα έργα αυτά στην Πελοπόννησο ξεπέρασαν τα 70 εκατομμύρια ευρώ, τα οποία φέρουν την υπογραφή του κ. Πέτρου Τατούλη.

 

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.

Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.

 

 

THE DIOLKOS ON THE ISTHMUS  OF CORINTH

1. THE ISTHMUS

“The gods made gates to the luminous isle of Pelops”

(Bacchylides I, 13,14)

a) Introduction

The Isthmus of Corinth is the short, narrow bridge of dry land that links the Peloponnese with Mainland Greece. It is bounded on the West by the Oneian Hills with a height of 580m above sea-level, on the East by the Geraneian Mountains 1,435m high, on the NW by the Corinthian and on the SE by the Saronic Gulf. Its width reaches 6km, and its elevation is up to 80m above the sea.

The strategic and economic importance of the Isthmus was recognized very early. The Corinthians in Ancient times controlled trade to and from the Ionian and the Aegean Seas. It was the Cypaelid Dynasty which laid the grounds for Corinth’s wealth, and the city reached its highest point during the rule of the “tyrant” Periander (625-585BC).

From the commercial standpoint, Corinth was especially interested in the NW Greek world – the wider Mediterranean realm. Thus it established trading stations and colonies here. In the first great wave of its western expansion and investment it founded Corcyra (Kerkyra – Corfu) and Syracuse (734BC). This was after earlier stations had been established on the Ionian Sea and in Epeirus.

In a second phase, the Cypsaelids systematically colonized the regions of Aetolia, Akarnania, Epirus and the shores of the Adriatic Sea coast. Thus toward the end of the last quarter of the 7th century BC they founded colonies in pre-existing settlements. These included Molykreion and Chalkis on the two sides of Antirrion, Anaktorion (625BC), Sollion (620BC), Heracleia on the Ambracian Gulf (620BC), Leucas and Ambracia near Epirus and Epidamnus (626BC) on the coast of Illyria and Apollonia (588BC) on the lower reaches of the Aoos River. These colonies were the means and object of a well thought out, comprehensive geopolitical strategy on the part of Corinth. The colonies in Aetolo-acarnania and in Leucas were indispensable for controlling the sea routes to Italy. The colonies of Ambracia and Apollonia and Epidamnus insured safe communication by both land and sea with Illyria.

Thus Corinth in Archaic and Classical Greek times controlled, by means of its colonies, trade with Epeirus, Illyria and Magna Graecia (Greater Greece). The many goods it imported included grains, wood and its products, animal fodder and raw metals, while it exported metal, ceramic and other finished products. Such trade required permanent maintenance of both a strong fleet and large harbors. Periander’s rule (“tyranny”) in Corinth (625-585BC) was a time of highest achievement and wealth. It seems reasonable, therefore, to attribute to him the building of the harbor of Lechaeum, the Diolkos, and by extension the harbor of Kenchrae. And this was because the existence of the two harbors called for their linkage by the Diolkos, so as to insure the free and uninterrupted transport of ships and cargoes from one gulf to the other. These were great construction works for their time. They consequently required proper planning, competent organization and good execution. They also presupposed economic strength and technological skill.

Bibliography: "THE DIOLKOS ON THE ISTHMUS OF CORINTH" by Apostolos E. Papafotiou, Civil Engineer N.T.U.A. (National Technical University of Athens). Foreword by Theodosius P. Tasios, Prof. at N.T.U.A. (National Technical University of Athens).

Animation film "Diolkos for 1500 years": https://youtu.be/3GtE0kfWDuU

Dr. Apostolos E. Papafotiou

Civil Engineer N.T.U.A.

Economist N.K.U.A.

 

Πρόσκληση

Θα ήταν ιδιαίτερη τιμή και χαρά να παρευρεθείτε στην εκδήλωση:

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.

Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.

ΜΝΗΜΕΣ ΑΛΩΣΕΩΣ

Βρισκόμαστε στις τελευταίες στιγμές της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το 1453. Η μεγάλη και λαμπρή αυτή Αυτοκρατορία έχει συρρικνωθεί στην Κωνσταντινούπολη πόλη – κράτος και έχει περιορισθεί σε λίγες περιοχές της Θράκης γύρω από την Πόλη και σε ένα μεγάλο τμήμα της Πελοποννήσου.

Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος είναι ο τελευταίος Αυτοκράτορας του Βυζαντίου, ο τελευταίος Αυτοκράτορας των Ελλήνων. Εδώ και δύο χρόνια αρχηγός των Τούρκων είναι ο Μωάμεθ ο Β’, ένας νέος ηλικίας 21 ετών. Όνειρο της ζωής του η κατάληψη της Κωνσταντινουπόλεως, η εξάπλωση και η επέκταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αυτή την εποχή η Κωνσταντινούπολη, η βασιλεύουσα της Ευρώπης, με δύο πανεπιστήμια το 1204, είχε καταντήσει στο μεγαλύτερο μέρος της, ένας ακατοίκητος σωρός ενδόξων ερειπίων. Αυτή την Πόλη παρά την ηρωική αντίσταση των αγωνιστών κατοίκων, με τον ένδοξο και "μονώτατο" Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, εκπόρθησε ο Μωάμεθ την Τρίτη - αποφράς ημέρα -  29 Μαΐου 1453. Οι περιγραφές των τεσσάρων βυζαντινών ιστορικών των Δούκα, Φραντζή ή (Σ)φραντζή, Κριτόβουλου & Χαλκοκονδύλη, αποτελούν ουσιαστικές πηγές για τη μελέτη της Αλώσεως, του ξεθεμελιώματος ανθρώπων και κτηρίων, του μένους και οργής των κατακτητών, αλλά και των γεγονότων πριν και μετά από αυτή.

Πριν από την Άλωση από τους Τούρκους της Κωνσταντινουπόλεως είχε συμβεί μία προηγούμενη Άλωση από τους Λατίνους και Φράγκους το 1204. Αυτή η Άλωση έχει ιδιαίτερα περιορισθεί στη συλλογική μνήμη μας παρόλο που απετέλεσε γεγονός αποφασιστικότερης σημασίας και από αυτή της δεύτερης Άλωσης του 1453. Το πρώην παγκόσμιο Βυζάντιο ψυχορράγησε το 1204 και εξέπνευσε το 1453. 

Τον Απρίλιο του 1204 οι στρατιές του Δυτικού Χριστιανισμού έγραψαν μία ακόμα αιματοβαμμένη σελίδα στην ιστορία των Ιερών πολέμων.

Δύο χρόνια νωρίτερα η Δ’ Σταυροφορία είχε ξεκινήσει με αποστολή να απελευθερώσει την Ιερουσαλήμ από το Ισλάμ. Τελικά στράφηκαν κατά των ομοδόξων αδελφών τους, χωρίς να πάνε στην Ιερουσαλήμ, πολιόρκησαν, κατέκτησαν και κατέστρεψαν την Κωνσταντινούπολη, τη Μητρόπολη του τότε γνωστού κόσμου.

Με αγριότητα δολοφόνησαν γέρους και νέους. Βίασαν γυναίκες, νέες κοπέλες μέχρι και μοναχές. Βεβήλωσαν εκκλησίες, λεηλάτησαν ιερά κειμήλια και θησαυρούς. Πυρπόλησαν ένα μεγάλο τμήμα της Πόλεως. Ένα ιστορικό γεγονός που χαρακτηρίζεται από βαρβαρότητα, αχρειότητα, φιλαργυρία, θρησκευτικό φανατισμό, προδοσία, προσωπική ανικανότητα αλλά και ηρωικές πράξεις και θυσίες.

Γεωγραφικά το Βυζάντιο κατείχε τον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ της Δύσης και της Ανατολής. Λόγω αυτής της θέσεως υφίσταται μεγάλο αριθμό επιδρομών και επεμβάσεων περισσότερο από κάθε άλλη περιοχή. Οι επιδρομές αυτές επέτειναν την εσωτερική κρίση και δεν επέτρεψαν στην κοινωνία, στο ίδιο κράτος, στην πολιτεία να μετασχηματισθούν εσωτερικά και να προσαρμοσθούν στη νέα πραγματικότητα που δημιουργούνταν συνεχώς, ξεπερνώντας τις δομές του Βυζαντίου και τις δυνατότητες των Αυτοκρατόρων.

Έτσι νομοτελειακά οδηγήθηκε στην υποταγή, αρχικά στους Λατίνους και στη συνέχεια στους Τούρκους. Η συγκρότηση της Δύσης είχε μία άμεση ιστορική συνέπεια, την οικονομική απομύζηση του Βυζαντίου. Να αναφερθεί ότι το Βυζάντιο είναι μεταγενέστερος αδόκιμος όρος που άρχισε τον 16^ο αιώνα από τους καθολικούς ιερωμένους Bollandistes και αποδίδει το Ανατολικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Pars Orientis). Ο όρος αυτός δεν χρησιμοποιούνταν κατά τη διάρκεια της ύπαρξης της λεγόμενης "Βυζαντινής" Αυτοκρατορίας. Οι κάτοικοι ονομάζονταν “Ρωμαίοι” και το κράτος τους “Ρωμανία”, ο αυτοκράτορας “Βασιλεύς Ρωμαίων” και η Κωνσταντινούπολη “Νέα Ρώμη”.

Τελικά συνθλίβεται κάτω από την συντονισμένη πίεση Ανατολής και Δύσης, με συνεχή συρρίκνωση των ελεύθερων εδαφών του, με οικονομική καχεξία και απονέκρωση και αδυναμία της ολοκλήρωσης της πνευματικής και οικονομικής Αναγέννησης που θα το έβγαζε από τη συνεχή κρίση. Έτσι η Άλωση και η πτώση της Βασιλεύουσας ήλθε ως τέλος μιας φθίνουσας εξελικτικής πορείας. Η σημασία της Άλωσης είναι τεράστια για την χώρα μας, για τους Έλληνες. Πρέπει να εξαχθούν τα κατάλληλα συμπεράσματα και να κατατεθούν προτάσεις - πέρα από τη κριτική - για να αποφύγουμε ως έθνος νέες συμφορές.

Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία διατηρήθηκε για χίλια και πλέον έτη βασιζόμενη σε αξίες, αρχές και πολιτικές από την αυγή της ύπαρξης της. Μεταξύ αυτών η ρωμαϊκή διοίκηση, η χριστιανική θρησκεία, η χριστιανική Εκκλησία, η πλούσια ελληνική γλώσσα, η οικουμενική πνευματική κίνηση και διανόηση, τα οποία εξασφάλισαν τη βιωσιμότητα και το φάος του "ένδοξου" Βυζαντινισμού. Όλα αυτά μέσα στο πλαίσιο της Χριστιανοσύνης, της Ρωμιοσύνης και την Ελληνοσύνης. 

Η ιστορική πληροφόρηση είναι ένα πολύτιμο εφόδιο αναγκαίο, όχι όμως επαρκές, για να αποκτήσει ο Έλληνας επίγνωση της οικουμενικής δυναμικής της πατρίδας του και του πολιτισμού του, αλλά και για την δημιουργία μιας σχέσης γόνιμης και όχι αλλοτριωτικής μεταξύ Ελληνισμού και Δύσης.

Και σήμερα ο Έλληνας και ο Ελληνισμός συνθλίβεται και διεκδικείται και από τη Δύση και από την Ανατολή. Από την Ανατολή και απειλείται και διεκδικείται ο ελληνικός τόπος, από τη Δύση απειλείται και διεκδικείται ο ελληνικός τρόπος. Έτσι ο Ελληνισμός κατά τη ρήση του αείμνηστου Ν. Σβορώνου «μεταβάλλεται από μία διακριτή, αυτόνομη οικουμένη, σε χώρο των συνόρων».

Η Δύση με μια δυναμική παγκοσμιότητα μετατρέπει τους πολίτες της σε άτομα με ατομοκεντρική θεώρηση, με νοησιαρχική βεβαιότητα και χρησιμοθηρική αποτελεσματικότητα, αριθμητικούς δείκτες. Μαζικοποιεί και αγοραιοποιεί την κοινωνία μέσω της παγκοσμιοποίησης.

Η απάντηση πρέπει να δοθεί από εμάς τους ίδιους με τη δημιουργία του «Ελληνικού Ελληνισμού», ανατρέχοντας στις κύριες πηγές της ταυτότητας μας.

Αυτές βασίζονται στο τριγωνικό σχήμα της Ελληνικής Ιστορίας: Αρχαιότητα - Βυζάντιο - Νεώτερη Ελλάδα. Απάντηση η οποία θα προκύψει από τη δημιουργική σύνθεση του τοπικού με το παγκόσμιο και φυσικά και του δυτικού, του παραδοσιακού με το νεωτερικό, αποφεύγοντας την πόλωση ανάμεσα σ’ ένα άκριτο πολιτισμικό ευρωκεντρισμό και σ’ ένα κάλπικο και υπερβολικό ελληνοκεντρισμό, μια ζωντανή, δημιουργική, οργανική συνέχεια του ελληνικού πνεύματος.

Ο Ελληνικός Ελληνισμός παρά τη διχοτόμηση που υπέστη και από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον εν συνεχεία εμφύλιο και το αδιέξοδο που προκάλεσαν αυτοί, στη νεώτερη ελληνική ιδεολογία, είναι η μοναδική λύση για την πατρίδα μας. Είναι η ελληνική πρόταση πολιτισμού με οικουμενική εμβέλεια και αξία.

Είναι ακριβώς αυτό που αναφέρεται ως λύση από τον μεγάλο ποιητή μας, Γεώργιο Σεφέρη στο έργο του «Διάλογος πάνω στην ποίηση» έτους 1938, το οποίο παραμένει σύγχρονο και επίκαιρο:

‘‘Ο «ελληνικός ελληνισμός», ας μου επιτραπεί η έκφραση, δεν εδημιουργήθηκε ακόμη ούτε απόχτησε την παράδοσή του.

Κάποτε, στα άξια έργα των δικών μας δημιουργών τον νιώθουμε, τον διαισθανόμαστε· μελετώντας τη βαθύτερη φυσιογνωμία του Κάλβου, στους στίχους του Σολωμού, στην αγωνία του Παλαμά, στη νοσταλγία του Καβάφη […]. Τον ελληνικό ελληνισμό, κάποτε οι καλύτεροι από εμάς τον διαισθάνονται: «σοφοί δε προσιόντων». Αλλά θα πρέπει να γίνουνε πολλά άξια έργα, να δουλέψουνε πολλοί μικροί και να πραγματοποιήσουνε πολλοί μεγάλοι, για να μπορέσουμε να πούμε πως διακρίνουμε κάπως καθαρά τη φυσιογνωμία του. Γιατί ο ελληνισμός αυτός θα αποχτήσει μια φυσιογνωμία, όταν αποκτήσει μια φυσιογνωμία πνευματική η σημερινή Ελλάδα. Και θα έχει ακριβώς για χαρακτηριστικά τη σύνθεση των χαρακτηριστικών των αληθινών έργων που θα έχουν γίνει από τους Έλληνες.’’

 

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.

Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.

 

 

          

Ξενάγηση σε φοιτητές του Πανεπιστημίου Notre Dame, Indiana, U.S.A.

Εικ.1: Προοπτικό βασιλικής από νοτιοδυτικά (Πηγή: Απ. Παπαφωτίου)

Στο πλαίσιο της γνωριμίας και της κατανόησης διαχρονικά του αρχαίου κόσμου της Κορινθίας με την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα και τα πανεπιστήμια πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 20 Μαΐου 2023 ξενάγηση - ενημέρωση από τον Απόστολο Ε. Παπαφωτίου σε φοιτητές Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Notre Dame, Indiana, U.S.A. στο χώρο της Βασιλικής του Αγίου Λεωνίδη στο Αρχαίο Λιμάνι Λεχαίου. Η ξενάγηση εντάσσεται σε ένα πρόγραμμα που αφορά του αρχαιολογικούς χώρους της Κορίνθου και της Πελοποννήσου γενικότερα και πραγματοποιείται κάθε χρόνο από τον καθηγητή Robin Rhodes και το Πανεπιστήμιο Notre Dame της Indiana.

Εικ.2: Ξενάγηση 20.05.2023 (Πηγή: Απ. Παπαφωτίου)

Φοιτητές πολλών σχολών επισκέπτονται την Κορινθία, ξεναγούνται στους αρχαιολογικούς και ιστορικούς τόπους, γνωρίζουν την περιοχή, έρχονται σε επαφή με τη σημερινή κοινωνία και βιώνουν καταστάσεις και εμπειρίες του τόπου.

Ο καθηγητής Robin Rhodes, Αρχιτέκτων, Αρχαιολόγος, μέλος της Αμερικάνικης Σχολής Κλασικών Σπουδών, λάτρης της Κορινθίας, είναι επί πολλές δεκαετίες μελετητής της Κορινθιακής Αρχιτεκτονικής. Η πρόταση του για την αναπαράσταση του "πρώτου" ναού (εποχής 8ου-7ου π.Χ. αιώνα) του Απόλλωνος (;;;), πριν από τον ναό του οποίου τα λείψανα των 7 κιόνων στέκονται  σήμερα επί τόπου, στον ομώνυμο λόφο, υπήρξε πρωτοποριακή και μεγάλου επιστημονικού ενδιαφέροντος. Παρουσιάστηκε με ιδιαίτερη επιτυχία ως κύρια ιδέα στην έκθεση για την Πρωτοκορινθιακή Αρχιτεκτονική στο Μουσείο Snite του Notre Dame το πρώτο εξάμηνο του 2006.

Εικ.3: Πρόταση του καθηγητή Robin Rhodes για τον Πρωτοναό στην Αρχαία Κόρνθο (Πηγή: Snite Museum of Art, University of Notre Dame)

Η βασιλική του Αγίου Λεωνίδη είναι, μέχρι σήμερα, η μεγαλύτερη στη Μεσογειακή Λεκάνη και αποτελεί το καλλίστευμα της Παλαιοχριστιανικής αρχιτεκτονικής. Οι διαστάσεις της συγκρίνονται με τις αυτές των μεγάλων βασιλικών της Ρώμης.

Ο ναός αυτός αποτελούσε σημαντικό προσκύνημα στην παλαιοχριστιανική Κόρινθο που δεχόταν μεγάλο αριθμό προσκυνητών, των οποίων το όνειρο ήταν η επίσκεψη στους Αγίους Τόπους. Τα οδοιπορικά του 4ου και του 5ου αιώνα περιέχουν αναλυτικές «Εκφράσεις» των Ιεροσολύμων, αλλά και γενικά όλων των τόπων που διαδραματίστηκαν Καινοδιαθηκικά γεγονότα. Συχνά αναφέρονται σε πόλεις και τόπους απ’ όπου διέρχεται ο περιηγητής κατά το ταξίδι του στους Αγίους Τόπους. Τα λείψανα του Αγίου Λεωνίδη και της συνοδείας του καθιστούσαν τον ναό προσκυνηματικό. Συγχρόνως η θέση του στο δυτικό τμήμα του μεγάλου και πολυσύχναστου λιμένα του Λεχαίου τον έκανε εύκολα επισκέψιμο στους ταξιδιώτες στην αρχή ή στο τέλος του ταξιδιού. Η επίκληση στον άγιο προκειμένου να συνδράμει τον προσκυνητή στο δύσκολο ταξίδι του ήταν συνεχής και ξεκίναγε από την πρώτη προσκύνηση στο ναό κατά την αναχώρησή του. Η σώα επιστροφή του ήταν αφορμή για τη δεύτερη προσκύνηση στον ναό μαζί με την απόδοση ευχαριστιών στον άγιο.

Εικ.4: Ξενάγηση 20.05.2023 (Πηγή: Απ. Παπαφωτίου)

Συγχρόνως το Λέχαιο και ο ναός του Αγίου Λεωνίδη ήταν ενδιάμεσος σταθμός πολλών άλλων ταξιδιών προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Από το Λέχαιο μπορούσε κανείς να πλεύσει (ναυτίλλεσθαι) οπουδήποτε δυτικά, Λέχαιο – Βρινδήσιο – Ρώμη ήταν το σύνηθες δρομολόγιο. Από το κοντινό λιμάνι των Κεγχρεών μπορούσε να πάει οπουδήποτε ανατολικά, ακολουθώντας ένα σύνηθες δρομολόγιο που ήταν Κεγχρεές – Έφεσος – Αλεξάνδρεια. Η σύνδεση των λιμένων Λεχαίου και Κεγχρεών μήκους περίπου 10 χλμ, ήταν εύκολη. Ο Δίολκος μαζί με τις άλλες οδούς μεταξύ των δύο κόλπων και των λιμένων εξασφάλιζε τη μεταφορά φορτίων, αγαθών και την μετακίνηση ανθρώπων, ιδεών και αντιλήψεων μεταξύ του Κορινθιακού και του Σαρωνικού, μεταξύ Δύσης και Ανατολής.

Εικ.5: Διάρθρωση βασιλικής κατά το ύψος (Πηγή: Απ. Παπαφωτίου)

Η βασιλική του Αγίου Λεωνίδη δεν κατασκευάσθηκε τυχαία στην περιοχή του αρχαίου λιμανιού. Κατά την άποψη του Πάλλα αντικατέστησε μικρότερο χριστιανικό Ιερό ή ναό που είχε κτισθεί κοντά στη θέση όπου ξεβράστηκαν τα σώματα του Αγίου και της γυναικείας συνοδείας του. Είναι πολλές και σαφείς οι αναφορές του καθηγητή Πάλλα για τη δεύτερη χρήση μελών χριστιανικού μνημείου προγενεστέρου της βασιλικής και για αυτοκρατορική χορηγία.

Εικ.6: Ξενάγηση 20.05.2023 (Πηγή: Απ. Παπαφωτίου)

Ήταν σύνηθες η αυτοκρατορική χορηγία να μην περιοριζόταν μόνο στην προμήθεια των υλικών και των σχεδίων, αλλά η οικοδομική υπηρεσία του Αυτοκράτορα ανελάμβανε την υψηλή εποπτεία και επίβλεψη του έργου με μηχανικούς και τεχνίτες που είχαν σταλεί στους τόπους κατασκευής.

Ακόμα, η αυτοκρατορική χορηγία ίσως πρέπει να συνδυασθεί με την επιθυμία της Εκκλησίας της Κορίνθου να συναγωνισθεί με τη βασιλική του Αγίου Δημητρίου στη Θεσσαλονίκη, με την πρόθεση ο Άγιος Λεωνίδης να γίνει εφάμιλλος του Αγίου Δημητρίου, και με τελικό στόχο την υπαγωγή της στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Εικ.7: Προοπτικό εξωτερικής τοιχοποιίας τμήματος υπερώου με παράθυρα από βορειοδυτικά (Πηγή: Απ. Παπαφωτίου)

Ίδια άποψη δύναται να διατυπωθεί λόγω μεγέθους και για την προτεινόμενη βασιλική του Πάλλα με ορθογώνιο ή οκταγωνικής μορφής μαρτύριο ή βαπτιστήριο στη θέση Αμφιθέατρο του Κρανείου που έχει προκύψει από τη γεωφυσική έρευνα της Αμερικανικής Σχολής, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει ανασκαφεί. Η άρση του Ακακιανού σχίσματος το 519 υλοποιήθηκε από την κοινή επιθυμία των θρόνων της Ρώμης και Κωνσταντινούπολης και θεμελιώθηκε τόσο στην κατάργηση του «Ενωτικού», όσο και στην αποδοχή και επιβολή της Δ΄ Οικουμενικής συνόδου (451 μ.Χ.) ως της μόνης αποδεκτής βάσης για την εκκλησιαστική ενότητα.

Αυτή η περίοδος ειρήνης και αποκατάστασης της ενότητας θα μπορούσε να είχε σφραγισθεί και υλοποιηθεί με την κατασκευή της βασιλικής του Αγίου Λεωνίδη, ως έκφραση κοινής θεολογικής σύγκλισης μεταξύ των δύο κρεισσόνων πατριαρχικών θρόνων (Sanctae Sedis, Κωνσταντινούπολης) και της Ιουστινιάνειας ενωτικής πολιτικής προς κάθε κατεύθυνση.

Εικ.8: Ξενάγηση 20.05.2023 (Πηγή: Απ. Παπαφωτίου)

Ένα ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι εάν η βασιλική του Αγίου Λεωνίδη ήταν ο καθεδρικός ναός της Κορίνθου. Οι ξεχωριστές θέσεις για τα σύνθρονα των επισκόπων και τα βάθρα των πρεσβυτέρων είναι αποτέλεσμα του μεγάλου μεγέθους και αποτελεί εφαρμογή αρχιτεκτονικού σχεδιασμού. Ο καθεδρικός ναός σε μία πόλη ήταν το κέντρο της θρησκευτικής, κοινωνικής, δημόσιας ζωής και συνήθως βρισκόταν στο κέντρο της. Αν αποδεχτούμε τη μεταφορά του κέντρου της πόλης, της Αγοράς, στο Κράνειο για τη δημιουργία του χριστιανικού κέντρου, τότε η «βασιλική στο Αμφιθέατρο», όπως αποκαλείται, είναι η πιθανότερη υποψήφια για τη θέση του καθεδρικού ναού. Εξάλλου, το γεγονός ότι φαίνεται να ήταν μεγαλύτερη και από τη βασιλική του Αγίου Λεωνίδη συνηγορεί προς τούτο, όπως κατά την άποψή μας, συνηγορεί και η ύπαρξη γειτονικού οκταγώνου ή κυκλικού κτηρίου με διάμετρο R = 12,0μ., το οποίο ήταν μαρτύριο ή βαπτιστήριο. Η έλλειψη επισκοπείου είναι καθοριστικό στοιχείο για τον χαρακτήρα της βασιλικής. Οι μη καθεδρικές εκκλησίες υψώνονταν ως αυτοτελή κτίσματα, η δε ύπαρξη περιβόλου τις χαρακτηρίζει, προϋποθέσεις τις οποίες πληροί η βασιλική του Λεχαίου.

Εικ.9: Ξενάγηση 20.05.2023 (Πηγή: Απ. Παπαφωτίου)

Το έργο αποκατάστασης και ανάπλασης στον χώρο της βασιλικής του Αγίου Λεωνίδη στο Αρχαίο Λιμάνι Λεχαίου είχε ενταχθεί στο ΕΣΠΑ από τον πρώην Περιφερειάρχη Πελοποννήσου κ. Πέτρο Τατούλη με τον τίτλο “ΑΝΑΠΛΑΣΗ – ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΒΑΣΙΛΙΚΩΝ Α) ΜΑΡΤΥΡΑ ΛΕΩΝΙΔΗ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΟΥ ΛΕΧΑΙΟΥ, Β) ΚΡΑΝΕΙΟΥ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ «ΚΡΑΝΕΙΟ» ΑΡΧΑΙΑΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ” (προϋπολογισμός ένταξης 550.000,00 €) και οι προβλεπόμενες εργασίες έχουν ολοκληρωθεί. Το έργο αυτό πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της πολιτιστικής αναγέννησης της Πελοποννήσου από τον πρώην Περιφερειάρχη κ. Πέτρο Τατούλη με συνολικό προϋπολογισμό έργων περίπου 70.000.000,00 € για την Πελοπόννησο, εκ των οποίων για την Κορινθία περισσότερα από 7.000.000,00 €. 

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.

Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.

 

The Early Christian Basilica of Saint Leonidis at the Port of Ancient Corinth

The basilica of Saint Leonidis is a large rectangular building divided by two colonnades into three aisles. To the east, in front of the apse, runs a tripartite transept which makes the church wider at this end and gives the shape of a long and narrow cross to the plan. It also has esonarthex, exonarthex, atrium and central ambo (pulp it).

A huge vaulted semicircular apse pierced with multiple windows dominated the east end. The nave and its aisle have a separate timber roof. The basilica is one of the largest in the Mediterranean Sea. The total length from outer atrium to apse is 180 m., the width in the transept is 58 m. The length becomes 225 m. including the east yard. The outer atrium is rectangular with porticos lining at each side, and the inner is hemicycle. The inner atrium also has a large fountain of particular note, and an extensive baptistery is attached to the north aisle. Several rooms with apsidal dining rooms south of the inner atrium likely represent the Bishop’s quarters.

The nave is divided from the aisles by the high stylobate of the colonnade, and by screens between the columns. There was intent to separate the congregation in the aisles from activity in the nave. This takes place in all of the basilicas in Corinth and a great number of many others found in Greece.

There were galleries above the aisles and the narthex. They were accessed by stairways outside the basilica immediately to the north and south of the inner atrium.

The columns are monolithic and unfluted as is usual in Byzantine architecture, with Corinthian capitals decorated with two rows of acanthus leaves, perforated to resemble lace in the Theodosian manner. These capitals appear to be original products of imperial workshops which supplied the Studios Basilica in Constantinople (453/4), the Acheiropoeitos Basilica in Thessaloniki and Basilica B at Philippi, and which were widely imitated in the early 6th century by local stonecutters too.

The last part of the capital is an abacus with volutes at each corner and above this a trapezoid impost block with the larger surface on the upper side where the arches rest. The columns stand on an Ionic base consisting of an upper and lower torus, separated by a scotia. The bases were standing on a stylobate.

The columns of the galleries are similar but smaller than the ground floor. They have Ionic capitals. Their workmanship is careless in comparison with the superb craftsmanship of the capitals of the lower columns. It is also important to note that the sculptures of the Basilica are a complete collection of sculptures made for the specific church.

The basilica is constructed of rubble and cement in a manner like the baths and other constructions in Corinth. The most characteristic wall construction in buildings was formed by alternating bands of brick and stone, following the example of opus mixtum (Late Roman system). Almost squared stone faced both the inner and outer surface of the wall and mortared rubble filled the space between the facings.

The bricks would normally form a leveling course, extending through the thickness of the wall and binding the two faces together. In a standard pattern of repetition there are five course of stone with total height 80 cm. and three courses of brick with a heigh of about 20 cm. The bricks measure 2-3 cm. thick and are laid close together. The mortar which joints them measure 1-2 cm. thick.

Fish have been carved to the grouting inside and out, even on places which were intended to be covered. The floors were paved with “opus sectile” panels and the lower walls were clad with marble revetment. The outer walls were reinforced with seven buttresses.

Along the side of walls of the aisles there were pilasters, some of which still preserve molded marble revetments of Proconesian marble. The pilaster seems to have carried arches attached to the side wall, similar to the system used in Roman bath at Isthmia. They probably also supported beams between the side walls, on which a flat ceiling was resting.

It is important to note that the structure of the Basilica was not built piecemeal according to the needs of the time, but was planned as a whole and executed in a reasonably brief time span.

The complex of the Basilica was incorporated into the harbor. It is interesting to note that the church is placed close to a former Roman bath. A location that may have been chosen due to the presence of water pipes, which could be reused both for the baptizing and for cleansing act before entering the church. The architectural synthesis of the Basilica is based on an axe. This is not exactly in the direction E-W, but is almost 13.5° to the North.

The uniform order of columns, capitals and screens, is of Proconnesian marble and therefore appears as indeed the whole church may have been an imperial donation.

It has been suggested that the basilica was dedicated to Saint Leonidis and his companions, the seven virgins who mourned his death and were themselves executed by drowning when the corpse of Leonidis was dumped off the coast of Lechaion.

Pallas has suggested that the baptistery was originally a martyrium erected near the spot where the eight bodies miraculously washed ashore. Despite this connection the basilica was not a cemetery church, for there are only four graves associated with it.

One of them, a brick-built cist against the exterior of the apse, is that of the Presbyter Thomas. The form of the grave and its content indicate that he died towards the end of the sixth century.

Dr. Apostolos E. Papafotiou

Civil Engineer N.T.U.A.

Economist N.K.U.A.