Τα τριάκοντα αργύρια του Ιούδα

 

Τότε πορευθεῖς εἶς τῶν δώδεκα, ὁ λεγόμενος Ἰούδας Ἰσκαριώτης, πρός τούς ἀρχιερεῖς, εἶπε· Τί θέλετε μοι δοῦναι, κἀγῶ ὑμίν παραδώσω αὐτόν; Οἱ δέ ἔστησαν αὐτῷ τριάκοντα ἀργύρια· καί ἀπό τότε ἐζήτει εὐκαιρίαν ἴνα αὐτόν παραδῷ.

Ματθαίος, 26:14-16

«Η μετάνοια του Ιούδα», Τετραευαγγέλιο του Rossano, 6ος αιώνας, τέμπερα σε πορφυρή περγαμηνή, Rossano, Museo Diocesano d’ Arte Sacra.

Ο Ευαγγελιστής Ματθαίος αναφέρει ότι το Μεγάλο Συνέδριο των Εβραίων κατέβαλε στον Ιούδα Ισκαριώτη το ποσό των τριάκοντα (30) αργυρίων με τη συμφωνία να τους παραδώσει τον Ιησού.

Ο όρος αργύρια αναφέρεται  σε αργυρά νομίσματα της εποχής αυτής 33/34μ.Χ. και το κείμενο δε δίνει περισσότερα στοιχεία για το είδος αυτών. Αυτή την εποχή τα αργυρά νομίσματα που κυκλοφορούν στον Ρωμαϊκό κόσμο ήταν πολλά. Το ρωμαϊκό αργυρό νόμισμα το δηνάριο (Denarius) υπήρχε από την εποχή της Δημοκρατίας περίπου το 211 π.Χ. μαζί με τις υποδιαιρέσεις του. Το 23 π.Χ. αποτέλεσε αντικείμενο της μεταρρύθμισης και της αλλαγής της νομισματικής πολιτικής από τον Αύγουστο (27 π.Χ. – 14 μ.Χ.). Η μεταρρύθμιση επεκτάθηκε και στην κυκλοφορία χρυσού και αργυρού νομίσματος. Οι κύριες υποδιαιρέσεις του ήταν το quinarius & sesterius. Αρχικά κόβονταν στο νομισματοκοπείο της Ρώμης, μετά επεκτάθηκαν σ’ αυτά της Ιταλίας και Σικελίας και από το 50 π.Χ. σε νομισματοκοπεία ολόκληρης της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Η ευκολία κοπής και το πλήθος των νομισματοκοπείων εξασφάλιζε την εύκολη διάχυση των δηναρίων και τη μεγάλη κυκλοφορία σ’ όλο το γνωστό κόσμο.

Αργυρό δηνάριο Οκταβιανού.

Κατά τους χρόνους κυκλοφορίας δέχθηκε πολλές τροποποιήσεις, κυρίως στην περιεκτικότητα σε άργυρο (Αg) και ενώ αρχικά είχε βάρος 3,9 γρ. και καθαρότητα 95% σε Άργυρο (Ag) κατέληξε στα μέσα του 2^ου – 3^ου μ.Χ. αιώνα η περιεκτικότητα σε Άργυρο (Αg) να περιορίζεται στο 5%. Την εποχή αυτή ο τρόπος κατασκευής των αργυρών νομισμάτων ήταν ο παραδοσιακός. Το νόμισμα ήταν ουσιαστικά ένα κράμα από δύο στοιχεία, τον Άργυρο (Ag) και το Χαλκό (Cu). Γενικά το νόμισμα, για τη Ρωμαϊκή εποχή, απετέλεσε κύριο μέσο δημοσιονομικής πολιτικής, είτε νοθεύοντας το είτε υποτιμώντας την ονομαστική του αξία. Οι τεχνολογικές αλλαγές δεν οφείλονται μόνο σε τεχνικούς λόγους αλλά επίσης και σε κοινωνικούς και οικονομικούς περιορισμούς. Έτσι τον 3^ο μ.Χ. αιώνα το κράμα για την κατασκευή των νομισμάτων περιελάμβανε περισσότερα από δύο (2) μέταλλα, συνολικά ήταν τέσσερα, ο Άργυρος, ο Χαλκός, ο Κασσίτερος και ο Μόλυβδος. Με τους συνδυασμούς της περιεκτικότητας στα μέταλλα αυτά καθόριζαν και την αξία τους, συνήθως υποτιμημένη λόγω της ηθελημένα χαμηλής ποσότητας του Αργύρου. Η κιβδηλοποιία εκ μέρους του κράτους και εκ μέρους των ιδιωτών υπήρξε σοβαρό πρόβλημα για όλες τις εποχές. Αργότερα δε ο Άργυρος περιορίστηκε μόνο για την επαργύρωση της εξωτερικής επιφάνειας του κράματος, ως αργυρικό αμάλγαμα, το οποίο περιείχε και στοιχεία Υδραργύρου.

Στις ανατολικές επαρχίες της αυτοκρατορίας κυκλοφορούσαν κυρίως αργυρά τετράδραχμα. Αυτά κοβόντουσαν στα νομισματοκοπεία που υπήρχαν στις πόλεις, όπως της Περγάμου, Εφέσου, Βύβλου, Σιδώνος, Αντιοχείας στον Ορόντη, Ιερουσαλήμ, Αλεξανδρείας και αλλού. Συνήθως η αξία του τετραδράχμου ήταν 3 δηνάρια.

Είναι λογικό να δεχθούμε ότι τα τριάκοντα (30) αργύρια θα ήταν μεταξύ των τετραδράχμων μια και αυτά ήταν τα περισσότερα σε κυκλοφορία νομίσματα στην περιοχή της Ιουδαίας.

Κατά σειρά έχουμε τα κάτωθι τετράδραχμα:

Τετράδραχμο ή σέκελ της Τύρου.

1)      Τετράδραχμα της Τύρου.

Αναφέρεται ακόμα ως Σέκελ (Shekel) της Τύρου. Σέκελ είναι το όνομα της μονάδας βάρους σύμφωνα με τα σταθμά των νομισμάτων της Ανατολής (αντίστοιχο με τον ελληνικό Στατήρα). Έφεραν στον εμπροσθότυπο τους την κεφαλήν του θεού Μελκάρτ ή  Βάαλ που εμφανίζεται με το ελληνιστικό τύπο του Ηρακλή. Στον οπισθότυπο έφεραν αετό καθήμενο στη πλώρη πλοίου με ρόπαλο στο χέρι και με ένα κλαρί φοίνικα στη πλάτη του. Κοντά στη περιφέρεια του νομίσματος έφεραν το όνομα της “Τύρου Ιεράς και Ασύλου”. Έχουν βρεθεί σε δύο κοπές του 1 μ.Χ. και του 33 μ.Χ. Στο τετράδραχμο της Τύρου εικονογραφικά δεν απεικονίζονταν τα σύμβολα της Ρωμαϊκής αρχής, όπως η κεφαλή του Αυτοκράτορα ή της συζύγου του. Άνηκε το τετράδραχμο αυτό στην κατηγορία των λεγόμενων ημιαυτόνομων νομισμάτων. Η κοπή των νομισμάτων αυτών είχε επιτραπεί από τις ρωμαϊκές αρχές επειδή τα νομίσματα αυτά είχαν πολύ μεγάλη κυκλοφορία, ήταν υψηλής περιεκτικότητας σε Άργυρο και είχαν επιβληθεί από την αγορά. Ίσως αυτό είχε να κάνει και με την αργή ενσωμάτωση της πόλεως στο ρωμαϊκό Imperium. Σε αντίθεση με αυτά, τα τετράδραχμα της Αντιοχείας έφεραν την κεφαλή του Αυγούστου.

Τετράδραχμo της Αντιοχείας.

2)      Τετράδραχμο της Αντιοχείας στον Ορόντη.

Στο εμπροσθότυπο έφερε το δαφνοστεφανωμένο κεφάλι του αυτοκράτορα Αυγούστου, με την ελληνική επιγραφή Καίσαρ – Αύγουστος. Στον οπισθότυπο τη προσωποποιημένη πόλη της Αντιοχείας από το γλύπτη Ευτυχίδη. Απεικονίζεται ως θηλυκή μορφή που κάθεται σε βράχο και φέρει στη κεφαλή της οδοντωτό στέμμα. Κρατεί ένα κλαρί φοίνικα. Στα πόδια της παρουσιάζεται σε μισή εικόνα ο θεός ποταμός Ορόντης. Η επιγραφή στη περιφέρεια βεβαίωνε ότι είναι της πόλεως της Αντιοχείας και το έτος κοπής το 11 μ.Χ.

Ασημένιο αρχαιοελληνικό ροδιακό τετράδραχμο.

3)      Ροδιακό τετράδραχμο.

Στον εμπροσθότυπο έφερε την κεφαλή του θεού Ηλίου με ακτίνες  προς την περιφέρεια. Στον οπισθότυπο έφερε πλώρη πλοίου προς τα αριστερά και άνθος προς τα δεξιά. Σε διαμετρικές θέσεις στο περίγραμμα έφερε επιγραφή στο άνω μέρος ΡΟΔΙΩΝ και στο κάτω μέρος ΑΜΕΙΝΙΑΣ. Το έτος κοπής προσδιορίζεται περίπου το 200 π.Χ.

Τετράδραχμo των Πτολεμαίων.

4)      Τετράδραχμα των Πτολεμαίων.

Κυρίως  ήταν κοπής του νομισματοκοπείου της Ιερουσαλήμ. Είχαν σταθερά μοτίβα και  απεικόνιζαν, τα πορτραίτα των Πτολεμαίων κυβερνητών από τη μια πλευρά και αετούς από την άλλη. Το έτος κοπής προσδιορίζεται περίπου το 240 π.Χ.

Κατά τον μεσαίωνα ορισμένα Καθολικά ιδρύματα και Μοναχικά τάγματα εμφάνισαν ως τα αυθεντικά αργύρια του Ιούδα αρχαία ελληνικά νομίσματα της Ρόδου. Έχουν εντοπισθεί περίπου 15-20 τέτοια νομίσματα τα οποία τιμώνταν στη Μεσαιωνική Δύση ως μέρος των 30 αργυρίων και βρίσκονται σήμερα σε γνωστές εκκλησίες και μοναστήρια. Αυτή η κίνηση μπορεί να αποδοθεί σε σκόπιμες κινήσεις του τάγματος των Ιωαννιτών για την αξιοποίηση της εικονογραφίας των νομισμάτων και εν συνεχεία αυθαίρετη ερμηνεία ταυτοποίησης αυτών των νομισμάτων με τα τριάκοντα (30) αργύρια.

Ομοίως πρέπει να αποκλείσουμε τα Πτολεμαϊκά τετράδραχμα ως ανήκοντα σε παλαιότερες εποχές.

«Ο Ιούδας και τα τριάκοντα αργύρια». Έργο του  Χούμπερτ φον Χέρκομερ.

Φαίνεται όμως και τα τετράδραχμα της Αντιοχείας δεν έχουν πολλές πιθανότητες να ήταν τα 30 αργύρια. Τούτο διότι τα ευρήματα αυτού του τετράδραχμου στην περιοχή της Ιουδαίας είναι πολύ περιορισμένα, ένα μόνο τετράδραχμο έχει βρεθεί στα ανασκαφές στο χρονικό διάστημα από τους αυτοκράτορες Αύγουστο μέχρι τον Τιβέριο σε όλο το Ισραήλ. Σε αντίθεση τα νομίσματα της Τύρου, τα τετράδραχμα που έχουν βρεθεί μόνο στην περιοχή του Ηρώδη ανέρχονται σε 46. Γενικότερα η κυκλοφορία των νομισμάτων και οι πιθανοί κανόνες αυτής είναι πάντοτε ένα επιστημονικό θέμα προς διερεύνηση.

Ακόμα ο στατήρας  που ελήφθη από το στόμα του ψαριού και είχε το ίδιο βάρος με το σέκελ της Τύρου ήταν αρκετός να πληρώσει το φόρο των 2 δραχμών ανά πρόσωπο που πλήρωνε κάθε επισκέπτης του ναού, ήτοι συνολικά για δύο πρόσωπα 4 δραχμές ή ένα τετράδραχμο, όπως αναφέρει ο Ευαγγελιστής Ματθαίος (17,19–27).

Λόγω αυτή της φορολόγησης και των πολλών επισκεπτών στο ναό υπήρχαν πολλά τετράδραχμα της Τύρου τα οποία ήταν προτιμητέα στην καθημερινή οικονομική πρακτική και εύκολα στις οικονομικές συναλλαγές.

Για του λόγους αυτούς, και με κριτήρια όχι καθαρά Νομισματικής, μπορούμε να αποδεχθούμε ότι τα τριάκοντα (30) αργύρια ήταν τετράδραχμα της Τύρου.                                                                   

 

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.

Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.

Ευχές Πάσχα

 

Η εικονιζόμενη αγιογραφία της Αναστάσεως  αποτελεί τμήμα του εικονογραφικού προγράμματος της Μονής της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη, η οποία μαζί με την Αγία Σοφία μετατράπηκαν δυστυχώς σε τζαμιά.

Στο σημερινό κόσμο της πρωτοφανούς ανθρώπινης επιθετικότητας

όπου κυριαρχεί η πνοή και οσμή του πολέμου

Ας γίνει η Ανάσταση του Κυρίου μας

πηγή ανανεώσεως του κόσμου

όπου ο πόλεμος μεταμορφώνεται σε Ειρήνη,

η έχθρα σε συμφιλίωση,

το μίσος σε αγάπη,

ο πόνος σε χαρά,

η ταπείνωση σε θρίαμβο,

η καθημερινότητα σε δημιουργία.

 

Καλό και Ευλογημένο Πάσχα

με την Ανάσταση μέσα μας.

 

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.

Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.

Ιησούς και Πιλάτος

Το Πάσχα για την Εκκλησία μας αποτελεί την κορυφαία περίοδο του ετήσιου λατρευτικού κύκλου  όπου η Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα είναι η κατάληξη του. Συγχρόνως, ορίζει τη σημαντικότερη περίοδο της  Ορθόδοξης λατρείας.

Η Εκκλησία βιώνει το  λυτρωτικό της δόγμα, συμμετέχει  μυστικά στο σωτήριο Πάθος του Ιησού,  του οποίου ο μαρτυρικός θάνατος εξασφάλισε την πλήρωση της θείας οικονομίας για τον άνθρωπο.

Εικ.1 «Τι εστίν αλήθεια;» Χριστός και Πιλάτος, Nikolai Nikolaevich Ge, 1890. Πηγή: https://en.wikipedia.org/wiki/Nikolai_Ge

Ένα δραματικό πρόσωπο, το οποίο συμμετείχε σε ένα γεγονός που δε είχε όμοιο στην ανθρώπινη ιστορία και καθόρισε το μαρτυρικό θάνατο του Ιησού, υπήρξε ο Πόντιος Πιλάτος (Pontius Pilatus) διοικητής της Ιουδαίας. Είναι ο παγανιστής Ρωμαίος, το όνομα του οποίου αναφέρεται στο «Σύμβολο της Πίστεως» όπως διαμορφώθηκε με την οικουμενική σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως το 381 μ.Χ. Ως έπαρχος της Ιουδαίας (PRAEF ECTUS IUDAEAE) συγκέντρωνε στο πρόσωπο του, εκπροσωπώντας τον Καίσαρα, την πολιτική, οικονομική, κοινωνική, δικαστική εξουσία. Εκπροσωπούσε και εφάρμοζε το ισχυρό Ρωμαϊκό δίκαιο που ήταν ένας από τους πυλώνες που εδραζόταν η ειρήνη της αυτοκρατορίας. Βρέθηκε ο Πιλάτος σε μία αποφασιστική στιγμή, ως εκφραστής της ρωμαϊκής εξουσίας, στην επαφή της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, στην κορύφωση της, με τις απαρχές της χριστιανικής πίστης που μόλις είχε αρχίσει.

Ήταν λοιπόν ο νόμιμος  δικαστής ο οποίος βάσει της Ρωμαϊκής νομοθεσίας δίκασε και παρέδωσε  σε σταύρωση τον Ιησού. Συγχρόνως, ήταν το ιστορικό πρόσωπο με το οποίο ο Ιησούς είχε τον τελευταίο  διάλογο, λίγο πριν την σταύρωση του,  με τεράστιο πολιτικό και θεολογικό περιεχόμενο. Και μέσω αυτού βεβαιώνεται ότι ο Χριστιανισμός είναι ιστορική θρησκεία, τα δε «μυστήρια» είναι  καταρχάς ιστορικά γεγονότα, τα δε κείμενα της Αγίας Γραφής αποτελούν αντικειμενική και διακριτική πηγή γνώσης για τα συμβάντα της άνω περιόδου, που ορίζουν την ιστορικότητα του Πάθους του Χριστού.  

Εικ.2 Η λίθινη πλάκα του Πιλάτου στο Μουσείο της Ιερουσαλήμ. Πηγή: el.wikipedia.org/wiki/Πόντιος_Πιλάτος

Βιογραφικό του Πιλάτου

Λίγα πράγματα είναι γνωστά για τον Πιλάτο. Ανήκοντας στην τάξη των Ιππέων χρημάτισε έπαρχος της Ιουδαίας στο διάστημα 26-36 μ.Χ. κατά την περίοδο της βασιλείας του Τιβερίου (14-37 μ.Χ.), με έδρα την Καισάρεια της Παλαιστίνης και διαδεχόμενος τον Βαλέριο Γράτο  (15-26 μ.Χ). Ήταν ο 5ος κατά σειρά έπαρχος μετά την κατάκτηση της Ιουδαίας από τους Ρωμαίους. Η Καισάρεια  είχε δομηθεί από τον φιλόδοξο βασιλέα Ηρώδη στη θέση ενός μικρού φοινικικού οικισμού που έφερε το όνομα  «Ο Πύργος του Στράτωνα». Στη νέα πόλη κατασκευάστηκαν μεγάλα εμβληματικά  δημόσια κτίρια, θέατρο, πραιτόριο, ναοί και ένα μεγάλο τεχνητό λιμάνι στο μέγεθος, κατά τον ιστορικό  Ιώσηπο, του Πειραιά και στο οποίο έδωσε το  όνομα «Σεβαστός» αφιερωμένο στον Αύγουστο. Η μόνιμη διαμονή του Πιλάτου ήταν στο πραιτόριο της Καισάρειας ένα μεγάλο δημόσιο, διώροφο κτίριο στο οποίο εκτός από την οικία του έπαρχου περιελάμβανε τις διοικητικές υπηρεσίες, χώρους φιλοξενίας, αίθουσα δικαστηρίου, φυλακές.  Κατ' αναλογία  και το πραιτόριο στην Ιερουσαλήμ όπου εκεί έγινε η δίκη του Ιησού θα ήταν αντίστοιχο σε μικρότερη κλίμακα. Να σημειωθεί ότι οι δίκες, την Ρωμαϊκή εποχή, γίνονταν σε δημόσιους χώρους, τους οποίους επεδίωκαν οι Ρωμαίοι να είναι  εύκολα προσπελάσιμοι και ήταν πάντοτε ανοικτές  στο κοινό. Ο κύκλος για τον Πιλάτο (βίος και θάνατος) ορίζεται από δύο αποκλίνουσες μεταξύ τους αφηγηματικές παραδόσεις. Ο ευμενέστερος προς τον Πιλάτο θρύλος παρουσιάζεται στις ψευδεπίγραφες «Επιστολές» προς τον αυτοκράτορα Τιβέριο και στο «Ευαγγέλιο του Γαμαλιήλ»  που διασώζεται στην αιθιοπική γλώσσα. Έχει αγιοποιηθεί στην αιθιοπική εκκλησία, η δε μνήμη της συζύγου του Πρόκλας (Κλαυδία Πρόκουλα) τιμάται στην ελληνορθόδοξη εκκλησία στις 26 Οκτωβρίου. Οι ιστορικοί της εποχής  Φίλων ο Αλεξανδρεύς στο έργο του «Πρεσβεία προς Γάιον», και ο Ιώσηπος Βλάφιος στα έργα του «Ιουδαϊκή Αρχαιολογία και Ιουδαϊκός Πόλεμος» τον παρουσιάζουν ως άνθρωπο άκαμπτο, ισχυρογνώμονα και σκληρό. Την προσωπικότητά του συμπληρώνουν τα Ευαγγέλια, ο Τάκιτος, ο Τερτυλλιανός και μία επιγραφή που βρέθηκε στην Καισάρεια.

Εικ.3 Χάρτης της Παλαιστίνης των 1ο αιώνα μ.Χ. Πηγή: Christian Origins (A People's History of Christianity), Richard A. Horsley

Ιστορικό  Περιβάλλον  της εποχής

Η Ιουδαία δεν ήταν μεγάλη  επαρχία, επικρατούσε όμως ένα αρνητικό για τους Ρωμαίους κλίμα  την παρουσία των οποίων ποτέ δεν αποδέχθηκαν. Η  ένταση στις σχέσεις  του πληθυσμού με τους κατακτητές  Ρωμαίους ήταν χαρακτηριστικό της καθημερινότητας, η οποία πολλές φορές κορυφώνονταν σε ανεπιτυχείς εξεγέρσεις. Μερικές δεκαετίες αργότερα μία μεγάλη επανάσταση το 66 μ.Χ. πνίγηκε στο αίμα από τους Ρωμαίους και οδήγησε τους κατοίκους σε νέα Διασπορά. Ήταν συνήθεια για τον Πιλάτο, για τους εορτασμούς του Εβραϊκού Πάσχα, να μεταβαίνει στην Ιερουσαλήμ από την Καισάρεια που ήταν η έδρα του, για να έχει προσωπική εικόνα της κατάστασης που δημιουργούταν από το μεγάλο πλήθος των επισκεπτών και τις εκρήξεις εκδηλώσεων θρησκευτικού φανατισμού και να συμμετέχει στην επίλυση των προβλημάτων.  Για τη διατήρηση της κοινωνικής ηρεμίας απαιτούταν η συνεργασία της Ρωμαϊκής διοίκησης με τη θρησκευτική ηγεσία των Εβραίων. Ο Πιλάτος, ο οποίος δεν είχε καλές σχέσεις με τους Εβραίους, ήταν υπεύθυνος για την ασφάλεια, γαλήνη και ειρήνη της επαρχίας, ως εκ τούτου είχε ενημερωθεί για τη θριαμβευτική είσοδο του Ιησού στην πόλη. Έτσι είναι εύλογο να δεχθούμε ότι υπήρξε μία σχετική ενημέρωση από το ιερατείο, μέλη του Συνεδρίου για την αντιμετώπιση του Ιησού. Η διάθεση της Ρωμαϊκής  φρουράς με επικεφαλή χιλίαρχο για τη σύλληψη του Ιησού στο «Όρος των Ελαιών» και τη μεταφορά του στην οικία του Άννα, όπως και η συνοδεία στο λόφο του Γολγοθά για τη σταύρωση του δε θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς την εντολή του Πιλάτου.

Εικ.4 Ιδεατή αποκατάσταση της Καισάρειας. Το πραιτόριο βρίσκεται στη μικρή χερσόνησο στην προέκταση του τείχους (Cäsarea, Palästina, ca. 13-70, Stephen Conlin). Πηγή: www.meisterdrucke.com

Δίκη  του Ιησού

Η δίκη του Ιησού δεν είναι μία δίκη με την αυστηρή έννοια, ούτε είχε ακολουθηθεί η νόμιμη διαδικασία της ισχύουσας Εβραϊκής και Ρωμαϊκής  δικονομίας. Θα πρέπει να αποδεχθούμε ότι, από το Ρωμαϊκό δίκαιο βρήκε εφαρμογή ο δικαστικός τύπος της έκτακτης  διαγνωστικής διαδικασίας  (cognitio extra ordinem ή extraorinatiam) προσαρμοσμένη στο λίγο χρόνο της διεξαγωγής και στη διάθεση του δικαστή, καθόσον επρόκειτο για μία πολιτική δίκη. Ο δικαστής είχε την ευχέρεια να ακολουθήσει τον άνω τύπο και όχι τον per formulam, που ήταν διαδικασία δύο σταδίων (in jure και in indicio). Εξάλλου το Μεγάλο Συνέδριο (Sanhedrin - Σανχεντρίν) είχε ήδη καταδικάσει, σε μία δίκη παρωδία, τον Ιησού σε θάνατο, ποινή όμως η οποία θα έπρεπε να νομιμοποιηθεί από τους Ρωμαίους. Ανεξάρτητα από τον δικονομικό τύπο που χρησιμοποιήθηκε, δεν υπήρξε γραπτή ετυμηγορία που ήταν υποχρεωτική, ούτε υπήρξε ανακοίνωση ποινής από τον Πιλάτο, σκανδαλωδώς χωρίς καταδίκη υπήρξε θανατική ποινή. Ο ίδιος αρνήθηκε από δειλία ή από άλλους λόγους να εκδώσει  απόφαση, απλώς παρέδωσε τον Ιησού στα μέλη του Συνεδρίου και στους δημίους  για την εσχάτη των ποινών, τον δια του σταυρού θάνατον. Η σταύρωση θεωρούνταν ο πιο ατιμωτικός  θάνατος (mors turpissima). Μια δίκη η οποία δεν έγινε σύμφωνα με το νόμο και την δικονομία και η οποία δεν κατέληξε σε ετυμηγορία είναι συνεχώς σε κατάσταση συνεχούς κρίσης.

Εικ.5 The Caesarea Praetorium. Πηγή: pluto.huji.ac.il/~patrichj/my_web_site/praetorium.html

Αποκτά ιδιαίτερη σημασία και αποτελεί κόμβο για την ιστορία της ανθρωπότητας το ιστορικό γεγονός της δίκης του Ιησού στην οποία δεν τηρήθηκαν οι κανόνες μιας τυπικής δίκης. Στο πλαίσιο της άνω δίκης συναντήθηκαν το ανθρώπινο με το θεϊκό, η διάσταση του χρόνου με την αιωνιότητα, η ιστορία με το αιώνιο, το ιερό με το βέβηλο, η κρίση με τη σωτηρία, ο εκπρόσωπος του Καίσαρα με τον Ιησού, η επίγεια με την επουράνια πολιτεία, σε ένα περιβάλλον μίας δίκης, μίας κρίσης με χαρακτήρα και περιεχόμενο που απαιτεί ιδιαίτερη κατανόηση από τους ανθρώπους. Έτσι όταν οδηγείται ο Ιησούς στον Πιλάτο δύο διαφορετικοί κόσμοι έρχονται σε σφοδρή αντιπαράθεση, ο κόσμος των γεγονότων και ο κόσμος  των αληθειών. Για την ολοκλήρωση της δίκης  θα έπρεπε ο κόσμος των γεγονότων να κρίνει και να δικάσει τον κόσμο της αλήθειας. Θα έπρεπε η επίγειος Βασιλεία να εκφράσει κρίση για την ουράνιο και αιώνια Βασιλεία, κρίση η οποία δεν θα  μπορούσε να δικαιολογηθεί από την ετυμηγορία που τελικά δεν υπήρξε.

Εικ.6 "Ecce Homo" (Ιδού ο Άνθρωπος), Antonio Ciseri. Πηγή: it.wikipedia.org/wiki/Ecce_Homo_(Antonio_Ciseri)

 Απόφαση του Πιλάτου

Από την ανάκριση του Πιλάτου και από τις απαντήσεις του Ιησού, σύμφωνα με τις διατάξεις του Ρωμαϊκού δικαίου και της Ρωμαϊκής κυριαρχίας δεν προέκυψε κάτι σοβαρό  εναντίον του Ιησού που έθετε σε κίνδυνο την Ρωμαϊκή εξουσία. Στο τέλος όμως επικράτησε στον Πιλάτο η εξασφάλιση της ειρήνης αντί της απόδοσης της δικαιοσύνης. Μία αθώωση του αθώου Ιησού θα μπορούσε να προκαλέσει εστίες αναταραχών και εξεγέρσεων στην Ιερουσαλήμ τις ημέρες του Πάσχα  με προσωπικό κόστος για τον έπαρχο. Ξεπέρασε ο Πιλάτος την αλήθεια της υπόθεσης της δίκης και πιστεύοντας ότι έπρεπε να παρακάμψει την δικαιοσύνη αξιοποίησε τη διαδικασία και παρέδωσε τον Ιησού να θανατωθεί. Συμμετείχαν, καθόρισαν και επέβαλλαν, με τη συμπεριφορά τους, την άνω απόφαση το Μεγάλο Συνέδριο (Σανχεντρίν) των Εβραίων και ο Εβραϊκός λαός ο οποίος από την προπαγάνδα του ιερατείου είχε μετατραπεί σε όχλο που επεδίωκε τη σταύρωση. Στο Ευαγγέλιο του Γαμαλιήλ παρουσιάζεται ότι οι Εβραίοι εξαπάτησαν τον Πιλάτο κάνοντας να πιστέψει ότι εάν τιμωρούσε τον Ιησού θα τον άφηναν μετά ελεύθερο.

Εικ.7 Γολγοθάς Πηγή: www.shutterstock.com/el/search/γολγοθάς

Συμπέρασμα

Η δίκη του Ιησού από τη Ναζαρέτ ενώπιον του Πιλάτου, στο πραιτόριο της Ιερουσαλήμ, αποτελεί  ένα «μυστήριο», ένα «Ιερό δράμα». Ο δε θάνατος του Ιησού στον Σταυρό δεν είναι τυχαίος, προέρχεται από την ταπείνωση του Θεού. Ανήκει στη συνάφεια της ιστορίας του Θεού με το λαό Του και εντάσσεται στη συνάφεια λόγου και αγάπης του Θεού.

Είναι άρρητη και ακατανόητη η συγκατάβαση του Θεού να λάβει σάρκα και οστά ο τέλειος Θεός και να γίνει τέλειος Άνθρωπος. Ακόμη, είναι αιώνια ακατάληπτο η κάθοδος του Θεού στο δημιούργημα Του και το οποίο αποτελεί το μέγα μυστήριο της Αγάπης Του. Παραμένει μία πνευματική ακατανοησία η οποία επιβάλλει επιπτώσεις που εισβάλλουν στο σημερινό παρόν.

 

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.

Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.

Σεισμός 24ης Φεβρουαρίου 1981 - 45 χρόνια μετά

Εικ.1 Ο Εγκέλαδος βρίσκει το θάνατο
από την Αθηνά. Δια χειρός ζωγράφου
του Λυκούργου, 350 π.Χ. Απούλια
Ν. Ιταλίας. Πηγή: Μουσείο Τάραντος.

1981, Φεβρουάριος 24, Αλκυονίδες Νήσοι (Καλά νησιά).

Στις 24 Φεβρουαρίου, 25 Φεβρουαρίου και 4 Μαρτίου 1981 τρεις σεισμοί μεγέθους 6,7 - 6,4 - 6,4 της κλίμακας Ρίχτερ συνέβησαν στο ανατολικό τμήμα του Κορινθιακού κόλπου. Τα επίκεντρα των δύο μεγάλων σεισμών της 24 Φεβρουαρίου και 4 Μαρτίου εντοπίστηκαν στον Κορινθιακό κόλπο και ειδικότερα στον κόλπο των Αλκυονίδων. Σε σεισμική ακολουθία χιλιάδων σεισμών εντάσσονται και πολλοί άλλοι, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από μεγέθη έως 5,2 R. Κυριότεροι από αυτούς είναι:

Ημερομηνία - ώρα - μέγεθος

24/2 - 22.54' - 6,7 R.  κύριος σεισμός

25/2 - 03.58'

25/2 - 04.36' - 6,4 R.  κύριος μετασεισμός

4/3 - 23.58' - 6,4 R.  κύριος σεισμός

5/3 - 08.59' - 6,0  R.  κύριος μετασεισμός

7/3 - 13.55' - 5,7 R.

Με τους σεισμούς αυτούς εκτονώθηκε η περιοχή, λόγω των τάσεων που είχαν συσσωρευτεί, δεδομένου ότι η περιοχή είχε μείνει επί δεκαετίες ανενεργής.

Εικ.2

Κατά τον αείμνηστο καθηγητή Άγγελο Γαλανόπουλο προκύπτει ότι για τους επιφανειακούς σεισμούς, ο σει­σμικός κίνδυνος της περιοχής Κορινθίας σε χρόνο επανάληψης (Τ) είναι αρκετά υψηλός.

Έτσι συμβαίνει σεισμός:

• Μεγέθους Ms = 5,5 R ανά 4 έτη,
• Μεγέθους Ms = 6 R ανά 9 έτη
• Μεγέθους Ms = 6,5 R ανά 43 έτη

Εικ.3 Λουτράκι

Τα αποτελέσματα των σεισμών αυτών ήσαν εντυπωσιακά ως προς τις ζημιές (υλικές και ζωές). Εντυπωσιακά είναι επίσης και τα δευτερογενή φαινόμενα, οι επιφανειακές διαρρήξεις, οι οποίες είναι συνήθως χαρακτηριστικά σεισμών μεγέθους Ms ≃ 6,5 R.

Η ευρύτερη πλειόσειστος περιοχή χαρακτηρίζεται από έντονο μορφολογικό ανάγλυφο με κύριο προσανατολισμό Α-Δ, πολύπλοκη γεωλογική δομή και έντονη νεοτεκτονική διάρρηξη.

Ο Κορινθιακός κόλπος αποτελεί ένα κρίσιμο στοιχείο της περιοχής καθόσον η εξέλιξη του, έχει περάσει διάφορες φάσεις και σήμερα ευρίσκεται σε φάση εφελκυσμού.

Εικ.4

Οι σεισμοί αυτοί συνοδεύτηκαν με εντυπωσιακές διαρρήξεις, οι οποίοι επηρεάστηκαν από τη Λιθολογία της περιοχής και τις προϋπάρχουσες επιφάνειες αδυναμίας.

Οι διαρρήξεις αυτές οριοθετούνται στην ρηξιγενή ζώνη κατά μήκος των Περαχώρα-Πισσίων-Σχίνου-Αλεποχωρίου με γενική διεύθυνση Α-Δ.

Χαρακτηρίζονται από μια μετατόπιση της τάξεως του ενός μέτρου, ενώ το άνοιγμα των χειλέων είναι 0,20 μ. Επίσης εκδηλώθηκαν πολλά δευτερογενή φαινόμενα όπως αποκολλή­σεις και καταπτώσεις βραχωδών μαζών, κατολισθήσεις εδαφικού υλικού, καθιζήσεις χαλα­ρών υλικών και αναδύσεις ή καταδύσεις παρακτίων περιοχών, και ίσως μικρές ρευστοποιήσεις.

Εικ.5 Μαυρολίμνη Σχίνου

Αναφέρονται χαρακτηριστικά καταπτώσεις βράχων μέχρι 100 κ.μ. κατά μήκος κυρίως της ρηξιγενούς ζώνης και κατακόρυφη βύθιση στο παράκτιο τμήμα της επικεντρικής περιοχής (Στραβά, Σχίνος, Μαυρολίμνη) της τάξεως μέχρι 1,0 μ.

Η επέμβαση του κράτους υπήρξε άμεση και ιδιαίτερα επιτυχημένη. Δημιουργήθηκαν οι Υπηρεσίες Αποκατάστασης Σεισμοπλήκτων, οι λεγόμενες Υ.Α.Σ. στις κύριες πόλεις της Κορινθίας: Κόρινθος, Λουτράκι, Κιάτο, Ξυλόκαστρο. Ορίσθηκαν επιτροπές από ντόπιους Μηχανικούς και του Υπουργείου όπου έγιναν σε όλο το Νομό σοβαρές αυτοψίες ζημιών.  Κατετάγησαν τα κτίρια σε τρεις κατηγορίες: Ε.Κ. (κατοικήσιμο), Ε.Α. (ακατοίκητο), Ε.Ε. (επικινδύνως ετοιμόρροπο).

Εικ.6 Περαχώρα

Τα Ε.Ε. κατεδαφίζονταν από την Υπηρεσία, δανειοδοτούνταν, με πραγματικές τιμές για την εποχή αυτή, για την κατασκευή καινούριων κτιρίων. Οι άλλες δύο κατηγορίες κτιρίων, είχαν τη δυνατότητα να δανειοδοτηθούν από τις τράπεζες μετά από την έκδοση αδείας από τις Υ.Α.Σ. με ευθύνη ιδιωτών μηχανικών, οι οποίοι είχαν και την επίβλεψη της κατασκευής. Το επιτόκιο του δανείου ήταν μηδενικό για το μεγαλύτερο τμήμα αυτού και το υπόλοιπο συμβολικό. Συγχρόνως δίνονταν κίνητρα σε βιομηχανίες, βιοτεχνίες, επαγγελματικά κτίρια και σε πολλές παραγωγικές τάξεις για την ανακατασκευή, επισκευή της υποδομής και του εξοπλισμού των δραστηριοτήτων.

Εικ.7 Λουτράκι

Ξεπεράσθηκαν για την Κορινθία προβλήματα δεκαετιών όσον αφορά τους τίτλους ιδιοκτησίας των πληγέντων. Ο τότε Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης αείμνηστος Κωνσταντίνος Παπακωνσταντίνου, αλλά και οι αρμόδιοι Υπουργοί του ΠΑΣΟΚ, με την κυβερνητική αλλαγή που προέκυψε από τις εκλογές του Οκτωβρίου του 1981, παρακολούθησαν το όλο θέμα από πολύ κοντά και έδωσαν τη λύση της αναγνώρισης ιδιοκτησίας μέσω βεβαιώσεων από τους Δήμους και Κοινότητες και με υπεύθυνες δηλώσεις από δύο πολίτες. Ένας ευφυής τρόπος που έδωσε λύση σε ιδιοκτησιακά προβλήματα που ταλάνιζε την κοινωνία επί πολλές δεκαετίες.

Ο ίδιος τρόπος καταγραφής και αναγνώρισης των ιδιοκτησιών, ένα είδος Κτηματολογίου, εφαρμόστηκε από τους Βενετούς στην Πελοπόννησο κατά την κατάληψη της το 1685 μ.Χ. Δύο ένορκες καταθέσεις από δύο μάρτυρες και μία βεβαίωση από την Κοινότητα, που βεβαίωναν τον ιδιοκτήτη του ακινήτου, ήταν τα απαραίτητα στοιχεία που κατέθετε ο κάθε ενδιαφερόμενος και αναγνωριζόταν ως ιδιοκτήτης του ακινήτου από τις Βενετικές Αρχές.

Εικ.8 Βραχάτι

Τελικά για τις σεισμόπληκτες περιοχές, Κορινθία, Βοιωτία και Αττική ο σεισμός αποδείχθηκε "σωσμός", όπως εύστοχα λέει ο λαός μας, με την ανάπτυξη που προέκυψε μετά τους σεισμούς.

Σε πολλές ιστορικές περιόδους επαναλαμβάνεται αυτή η ρήση "ο σεισμός είναι σωσμός". Η Κόρινθος του 77 μ.Χ. από "πόλη της πέτρας" εξελίχθηκε σε "πόλη του μαρμάρου", μετά από τους καταστροφικούς σεισμούς του 77-79 μ.Χ. και τη μεγάλη και συνεχή βοήθεια του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Βεσπασιανού.

Γενικά, όσο περισσότερο γνωρίζουμε τη σεισμική ιστορία μιας περιοχής τόσο δυνάμεθα καλύτερα να εκτιμήσουμε επαναλήψεις σεισμικής δράσεως, χρονική κατανομή σεισμών, να διατυπώσουμε θεωρίες για τα χαρακτηριστικά της σεισμικής δραστηριότητας και να κατανοήσουμε την επίδραση της στο ανθρώπινο περιβάλλον.

Εικ.9 Κιάτο

Ο καταστροφικός σεισμός 6,7R με επίκεντρο στα νησιά Αλκυονίδες του Κορινθιακού κόλπου, με 20 θύματα έδωσε στους μηχανικούς νέα στοιχεία για τη συμπεριφορά των κτηρίων και λίγο αργότερα  τέθηκε σε ισχύ ο Ελληνικός Αντισεισμικός Κανονισμός του 1985. Το επόμενο βήμα αποτελεί η σύνταξη του Νέου Ελληνικού Αντισεισμικού Κανονισμού (ΝΕΑΚ) το 1992 λαμβάνοντας υπ' όψη και τις μέχρι τότε διεθνείς εξελίξεις. Ο σεισμός της Πάρνηθας, στις 7-9-1999, προκάλεσε την αναθεώρηση του ΝΕΑΚ  ώστε να γίνει πλήρως συμβατός με τους Ευρωκώδικες EC7 και EC8 . Η αναθεωρημένη μορφή του ΝΕΑΚ είναι γνωστή ως ΕΑΚ 2000. Οι κύριοι στόχοι του ΕΑΚ 2000, ενός από τους καλύτερους Αντισεισμικούς Κανονισμούς  παγκοσμίως, είναι:

• η προστασία της ανθρώπινης ζωής στην περίπτωση υψηλών εντάσεων,
• ο περιορισμός ή και η αποφυγή των οικονομικών απωλειών στην περίπτωση των μετρίων εντάσεων,
• η διασφάλιση μιας ελάχιστης στάθμης λειτουργιών των έργων.

Συγχρόνως ο Κανονισμός αυτός ισχύει παράλληλα με τους Ευρωκώδικες, με τους Κανονισμούς σχεδιασμού δομημάτων με συγκεκριμένο υλικό (σκυρόδεμα, τοιχοποιία, χάλυβας, ξύλο κ.λ.π.) και με τους λεπτομερέστατους πρακτικούς κανόνες διαστασιολόγησης για σεισμική καταπόνηση. 

Εικ.10 Παλαιοσεισμοί στις Βαμβακιές περιοχής Σχίνου. Πηγή: Pantosti et all, 1996.

Η αυξημένη εμπειρία και συσσωρευμένη γνώση λόγω συνεχούς σεισμικής δραστηριότητας σε συνδυασμό με την πρωτοπορία στην έρευνα η οποία παράγεται από αφοσιωμένους επιστήμονες  σε όλα τα επιστημονικά ιδρύματα και εργαστήρια στη χώρα μας  έχει επιφέρει την παγκόσμια αναγνώριση για την ποιότητα και ασφάλεια των κατασκευών.

Πρέπει να ακολουθούνται πιστά οι κανονισμοί και πρέπει πάντοτε να έχουμε στο μυαλό μας αυτό που διατύπωσε εύστοχα ο αείμνηστος καθηγητής Ε.Μ.Π. Α. Ρουσόπουλος:

Ἡ Γῆ, μικρά σφαῖρα πλανωμένη εἰς χῶρον καί χρόνον, ἀσήμαντος σχεδόν μονάς τοῦ ἀπείρου Σύμπαντος, εἶναι ἐν τούτοις ἡ ἰδική μας καί μόνη γῆ δι' ἡμᾶς ἀφοῦ - ἀκόμη τουλάχιστον - δέν ἔχομεν ἄλλην. Ἐπ' αὐτῆς ἀναβλέπομεν, κινούμεθα καί νοοῦμεν, ὀλίγα καί ἐπ' ὀλίγον διάστημα. Ἐπ' αὐτῆς θεμελιοῦμεν τά μικρά ἔργα μας καί ἀπ' αὐτῆς ἐνίοτε τά θαυμάζομεν ἤ τά καταρώμεθα - ἀκόμη μικρότεροι καί ἀσημαντότεροι ἡμεῖς. Δέν γνωρίζομεν ἐάν καί πῶς τό Σύμπαν ὑπενθυμίζει εἰς τήν Γῆν τήν μικρότητά της. Γνωρίζομεν ὅμως πῶς ἡ Γῆ μας ὑπενθυμίζει τήν ἰδικήν μας μικρότητα· ἐλαφρά νεῦσις τοῦ φλοιοῦ της κατακρημνίζει ἀρκετά συχνά ὅ,τι μετά κόπον ἡγείρομεν.

Εικ.11 Πρόταση του καθηγητή Robin Rhodes για την αντισεισμική κατασκευή της τοιχοποιίας του "Πρωτοναού" του Απόλλωνος της Αρχαίας Κορίνθου. Πηγή: Αρχιτέκτων R. Rhodes. Επεξεργασία: Απόστολος Παπαφωτίου.

Συμπέρασμα

Οι συνεχείς σεισμικές δονήσεις σε ολόκληρη την Ελλάδα επιβάλλουν πλέον την ενίσχυση των υπαρχόντων κτισμάτων, τα οποία έχουν κατασκευασθεί πριν την ισχύ του αντισεισμικού κανονισμού της χώρας (1985). Αυτό θα μπορεί να γίνει εφαρμόζοντας ένα πρόγραμμα αντίστοιχο του "Εξοικονομώ" το οποία θα επιδοτείται με δυνατότητα λήψης δανείου από τις τράπεζες με μειωμένο επιτόκιο. Η πολιτική της ενίσχυσης των υπαρχόντων δομημάτων στην Ελλάδα κρίνεται απαραίτητη και αναγκαία και επιβάλλεται να υλοποιηθεί το συντομότερο δυνατόν για να περιορίσουμε τις πιθανές βλάβες στα κτίσματα από σεισμούς και τις αρνητικές επιπτώσεις στην κοινωνία και στην εθνική οικονομία.

 

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.

Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.