Ιστορία
Στις 12 Απριλίου του 1204 η Κωνσταντινούπολη
κατελήφθη από τα ενωμένα στρατεύματα Φράγκων και Βενετών. Για τις βιαιοπραγίες,
τις καταστροφές, τις κλοπές, τους βιασμούς, τη δήωση της Πόλης υπάρχουν περιγραφές
από σύγχρονους ιστορικούς. Μεταξύ αυτών ο Νικήτας Χωνιάτης ανώτατος βυζαντινός
αξιωματούχος και αυτόπτης μάρτυρας της Άλωσης, ο οποίος στο τεράστιο ιστορικό
έργο «Χρονική Διήγησις» καταγράφει με ρεαλισμό, δεινότητα και βαθιά οδύνη την
πτώση και τις βιαιοπραγίες των εισβολέων και τις λεηλασίες της Βασιλεύουσας.
Αναφέρει ακόμη ότι οι Μουσουλμάνοι – Σαρακηνοί θα
είχαν δείξει περισσότερο οίκτο και μεγαλύτερη ανθρωπιά από τους υποτιθέμενους
Χριστιανούς. Στο ίδιο κλίμα κινείται λίγα χρόνια αργότερα και ο ιστορικός
Ιωάννης Νικ. Μεσαρίτης.
 |
| Εικ.1 Η Φράγκικη Συνοικία στην Κόρινθο. Πηγή: Πηγή: pressvoice.gr/egkainiastike-i-fragkiki-synoikia-stin-archaia-korintho/ |
Οι Λατίνοι διέλυσαν την Βυζαντινή αυτοκρατορία
μοιράζοντας αυτήν μεταξύ των αρχηγών της εκστρατείας. Η Νότια Ελλάδα αποτέλεσε
την επαρχία της Αχαΐας με πρωτεύουσα την Ανδραβίδα και δημιουργήθηκε αντίστοιχη
αυλή υπό τον Geoffroy de Villehardouin. Δύο πόλεις, ο Μυστράς πλησίον της Σπάρτης
και η μικρότερη Άγιος Βασίλειος Κορινθίας αποτέλεσαν νέα σημαντικά κέντρα στην
επαρχία. Είχε προηγηθεί νωρίτερα το 1147 μ.Χ. η εισβολή των Νορμανδών και η
λεηλασία της Κορίνθου από τον Ρογήρο Β' βασιλιά της Σικελίας, με αρχηγό του
στόλου τον ναύαρχο Γεώργιο Αντιοχέα ένα μονοφυσίτη χριστιανό. Συνέλαβε και
μετέφερε στη Σικελία Κορίνθιους καλλιεργητές και εργατοτεχνίτες μεταξιού της
ακμάζουσας στην πόλη μεταξοβιοτεχνίας και της βαφής υφασμάτων. Την ίδια συμπεριφορά
εφάρμοσε και στην Θήβα.
 |
| Εικ.2 Εγκαίνια της Φραγκικής Συνοικίας στην Κόρινθο. Πηγή: ΑΣΚΣ |
Στην Κόρινθο, στο νότιο τμήμα, της ήδη καλυμμένης
από ιζηματογενείς αποθέσεις Ρωμαϊκής αγοράς, όπου βρισκόταν η Μεσαιωνική Κόρινθος,
έγιναν επεμβάσεις στο χώρο και στα κτίσματα που αποτέλεσαν την Φράγκικη
συνοικία. Τμήμα της άνω συνοικίας, μετά από μία άρτια συστηματική ανασκαφή που
διήρκησε 10 περίπου χρόνια από τις Ανασκαφές Κορίνθου της Αμερικάνικης Σχολής
Κλασικών Σπουδών(ΑΣΚΣ), σε αγαστή συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων
Κορινθίας και αντίστοιχη μελέτη, συντήρηση, αποκατάσταση και πιστή διαμόρφωση των
διαδρομών της εποχής, έγινε επισκέψιμο για το κοινό μέσα στον ευρύτερο
αρχαιολογικό χώρο της Κορίνθου. Ο χώρος εγκαινιάστηκε με μία σεμνή τελετή που
έλαβε χώρα στις 10 Μαΐου 2026. Οι επισκέπτες έχουν πλέον τη δυνατότητα να
γνωρίσουν από κοντά έναν λιγότερο γνωστό αλλά εξαιρετικά σημαντικό τομέα του
αρχαιολογικού χώρου, που μαρτυρεί τη διαχρονική κατοίκηση και τη σύνθετη
ιστορική πορεία της Κορίνθου. Στην άνω περιοχή παρουσιάζεται εισέτι η
γεωμορφολογική εξέλιξή της και η παρουσία και δραστηριότητα του ανθρώπου. Πρόκειται
για μία έκταση περίπου 6 στρεμμάτων, τμήμα μεγαλύτερης η οποία δεν έχει ανασκαφεί
ακόμη. Βρίσκεται νοτιοδυτικά των δυτικών Ρωμαϊκών καταστημάτων της Ρωμαϊκής Αγοράς
(Forum) και νοτιοανατολικά του Ρωμαϊκού ναού της Οκταβίας, του οποίου κατέχει
τμήμα του περιβόλου. Αποτελείται από πολλές ενότητες κτισμάτων, επτά κτηριακά συγκροτήματα
(1 - 7), πολλά εκ των οποίων είχαν κατασκευαστεί νωρίτερα κατά την Βυζαντινή
φάση και τα οποία δέχθηκαν τροποποιήσεις και επεκτάσεις από τους Φράγκους κατά
την εποχή της Ισαβέλλας του Βιλλαρδουίνου, της κυράς του Μοριά ή πριγκηπέσας Ιζαμπώ
που έζησε τον 13ο αιώνα.
Ενότητα
1
Στην αυτοτελή ενότητα 1 παρουσιάζονται πολλές
χρήσεις των χώρων που είχαν κατασκευαστεί σε ισόγεια κάτοψη και τμήμα αυτής σε
όροφο. Ταυτίζεται ως χώρος Νοσοκομείου, ή ξενώνας πανδοχείου που εξυπηρετούσε άρρωστους. Πριν
από την πολιορκία της Κορίνθου από τους Καταλανούς το 1312 μ.Χ. είχαν γίνει
σημαντικές αλλαγές στη διαρρύθμιση έτσι ώστε να δέχεται και να εξυπηρετεί πτωχούς
και προσκυνητές οι οποίοι πήγαιναν ή έρχονταν από τους Άγιους Τόπους. Οι προσκυνητές
από τη Δύση σταματούσαν με τα καράβια τους στο λιμάνι του Λεχαίου ανέβαιναν στη
φραγκική πόλη της Κορίνθου για λίγο και μετά συνέχιζαν το ταξίδι τους. Από εκεί
μπορούσαν με άλλο καράβι από το λιμάνι των Κεγχρεών να πλεύσουν ανατολικά. Από
τις ανασκαφές απεκαλύφθησαν βλάβες σε τοίχους και σε κίονες που είχαν συμβεί
από σεισμούς (άγνωστους στην Ιστορική Σεισμολογία) περίπου το 1300 μ. Χ. πριν
την επιδρομή των Καταλανών, οι οποίες επισκευάστηκαν και αποκαταστάθηκε η
λειτουργία του χώρου.
 |
| Εικ.3 Κάτοψη τμήματος Φράγκικης Συνοικίας στην Κόρινθο. Πηγή: ΑΣΚΣ |
Σε ένα από τα δωμάτια, ίσως φαρμακείο, στο
περίγραμμα της εσωτερικής κεντρικής αυλής, βρέθηκαν κομμάτια κεραμικών που
είχαν εισαχθεί από την Ιταλία, ενώ σε ένα άλλο βρέθηκαν μικρά κεραμικά βάζα που
χρησίμευαν για φάρμακα αλλά και για τα διάφορα βότανα που έφερναν τότε από τη
Βόρεια Αφρική μαζί με γυάλινα δοχεία που ήταν τοπικά προϊόντα Κορινθιακού
εργαστηρίου. Από τις ανασκαφές πού έγιναν στην αγορά της Κορίνθου (Forum),
αποκαλύφθηκαν δύο εργαστήρια κατασκευής υάλου, της ιδίας εποχής, πού απείχαν
μεταξύ τους 75 μέτρα. Είναι εύλογο να δεχθούμε ότι το νοσοκομείο ήταν υπό τον
έλεγχο της γειτονικής Μονής του Αγίου Ιωάννου που βρισκόταν βόρεια και σε επαφή
με τα δυτικά καταστήματα της Ρωμαϊκής Αγοράς (Forum) τα οποία όριζαν το όριο
της.
Η Μονή του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου ήταν ένα
μεγάλο συγκρότημα επιφανείας 3 στρεμμάτων της οποίας το καθολικό της ήταν
τρίκλιτη βασιλική αρχικών διαστάσεων 20 μ. x 12μ. και έφερε καταστήματα στη
νότια πλευρά με πρόσωπο στην εμπορική οδό. Η οδός είχε προσανατολισμό Ανατολή -
Δύση, ήταν του ιδίου πλάτους και της ιδίας μορφής με την κύρια εμπορική οδό της
Φράγκικης συνοικίας. Λόγω μεγέθους οι δύο δρόμοι θα μπορούσαν να
χρησιμοποιηθούν και για εμποροπανηγύρεις.
Ενότητα
2
Η αυτοτελής ενότητα 2, στον αρχικό της σχεδιασμό, ήταν
και αυτή μια Βυζαντινή Μονή, η οποία δέχτηκε ριζικές αλλαγές που άλλαξαν τη
χρήση, η οποία παρέμεινε η ίδια μέχρι την καταστροφή το 1312. Στο νότιο άκρο βρίσκεται
ένα μικρός βυζαντινός ναός με νάρθηκα και μεταγενέστερη πλαϊνή αυλή, ο οποίος
μετετράπη από τους Φράγκους σε ταφικό παρεκκλήσι με πολλές ταφές στο χώρο του
ναού, στο νάρθηκα και στην αυλή. Το σχέδιο του ναού συναντάται και σε άλλους
ναούς στην Κόρινθο, όπως βόρεια του ναού του Απόλλωνος και πλησίον της Άνω
Πειρήνης στον Ακροκόρινθο.
 |
| Εικ.4 Αεροφωτογραφία ενότητας 2 Φράγκικης Συνοικίας στην Κόρινθο, έτος λήψης 2022. Πηγή: ΑΣΚΣ |
Η συγκέντρωση ενός τόσο μεγάλου αριθμού οστών μιας
συγκεκριμένης κατηγορίας ανθρώπων, δηλαδή ασθενών, είναι πολύτιμη για την
έρευνα και συντείνει στο να δημιουργηθεί ένα «Κέντρο Οστών» το οποίο οι
ερευνητές - ανθρωπολόγοι, αρχαιολόγοι κ.ά. - θα μπορούν να επισκέπτονται και να
μελετούν. Μετά τη μεγάλη συγκέντρωση οστών που υπάρχει στο Ιδρυμα «Σμιθσόνιαν»
της Ουάσιγκτον, η συλλογή των οστών του φράγκικου νοσοκομείου της Κορίνθου
θεωρείται μια από τις σημαντικότερες. Η μελέτη αυτών θα παρέχει σημαντικές
πληροφορίες για την υγεία, τη διατροφή, τη σωματική διάπλαση, τον τρόπο ζωής
και θανάτου των ανθρώπων της εποχής, καθώς και για τις ασθένειες που τους
απειλούσαν και την εξέλιξη της ιατρικής αυτή την εποχή.
Χωροταξία
Η χωροταξία της συνοικίας, με προσανατολισμό του
κύριου δρόμου Βορράς - Νότος σημαντικού πλάτους περίπου 18,0 μ., δείχνει τη
συνέχεια της ίδιας χωρικής αντίληψης, η οποία έχει τις ρίζες της στη Δωρική και
Ρωμαϊκή Κόρινθο. Πρέπει να τονισθεί η ύπαρξη στεγασμένων πεζοδρομίων - στοών πλάτους
3,0 μ. και στις δύο πλευρές του δρόμου, αρχιτεκτονικό χαρακτηριστικό το οποίο
είχε εφαρμοστεί συστηματικά στην Κόρινθο κατά την αρχαιότητα, με ιδιαίτερη χρήση
την Πρωτοβυζαντινή περίοδο (4ος - 7ος μ.Χ.). Ο δρόμος αυτός με τις στοές έχει
κυρίως εμπορικό χαρακτήρα, αποτελεί μία καθημερινή αγορά. Αποτελεί επανάληψη
του υπάρχοντος εμπορικού δρόμου, με τα ίδια χαρακτηριστικά της Μεσαιωνικής
Κορίνθου στη νότια πλευρά της Μονής του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου.
Και οι δύο ενότητες αποτελούν ενιαίο οικοδομικό
τετράγωνο τα οποία περιβάλλονται από δρόμους.
 |
| Εικ.5 Αεροφωτογραφία ενοτήτων 1 & 2 Φράγκικης Συνοικίας στην Κόρινθο, έτος λήψης 2019. Πηγή: ΑΣΚΣ |
Είναι προς έρευνα οι θέσεις των κατοικιών του
πληθυσμού, ο οποίος παρά τη φραγκική κατάκτηση είχε ελληνικό χαρακτήρα, όπως
υπήρχε και κατά τους προηγούμενους αιώνες. Δεν έχουν εντοπιστεί οι θέσεις των
κτιρίων της διοίκησης, η έδρα στην Κόρινθο του δεύτερου Λατίνου αρχιεπισκόπου
και η Λατινική Μονή του Αγίου Νικολάου. Ομοίως, πρέπει να δοθεί απάντηση στο
ερώτημα εάν εγκαταστάθηκαν Βενετοί στην Κόρινθο μετά την κατάληψη της
Κωνσταντινούπολης από τους Βυζαντινούς το 1261 μ.Χ. και την εκδίωξη τους από
την Πόλη. Ακόμη, εάν οι Φράγκοι μετά από την κατάληψη της Πόλης πήραν
περισσότερα μέτρα προστασίας του Ακροκορίνθου και της περιοχής του Ισθμού.
Συμπεράσματα
· Η Φράγκικη Συνοικία στην Κόρινθο αποτελεί
ένα κομβικό σημείο της εξελικτικής πορείας της πόλης σε επίπεδο πολιτισμού,
κοινωνίας οικονομίας. και χωροταξίας, Αποτυπώνει τη διαχρονική και αμφίδρομη σχέση
ανθρώπου και περιβάλλοντος και τις προσπάθειες αυτού να αντιμετωπίσει τις
προκλήσεις της εποχής.
· Στις υπάρχουσες κατασκευές αποτυπώνεται
η τεχνογνωσία του τεχνικού δυναμικού της κατασκευής και η τεχνολογία των υλικών
οι οποίες διατηρούν στοιχεία από την αρχαιότητα τα οποία είχαν δημιουργήσει
παράδοση.
 |
| Εικ.6 Τοπογραφικό Μεσαιωνικής Κορίνθου. Πηγή: ΑΣΚΣ |
· Η πόλη της Κορίνθου, χάρη στη θέση της
κοντά στον ’Ισθμό και στους πρόποδες του Ακροκορίνθου παρέμεινε και την
Φράγκικη εποχή σημαντικό κέντρο.
· Η πόλη, όπως και στην αρχαία εποχή,
όφειλε την ακμή της κυρίως στα δύο λιμάνια, το Λέχαιο στον Κορινθιακό κόλπο και
οι Κεγχρεές στον Σαρωνικό μέσω των οποίων εξασφαλιζόταν οι επικοινωνίες και το
εμπόριο.
Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου
Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.
Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.
