"Σουσάκι: το ανήσυχο ηφαίστειο της γειτονιάς μας": Ομιλία στο πλαίσιο του προγράμματος «Γέφυρες-Η τέχνη της περιήγησης»

Το Ιστορικό-Λαογραφικό Μουσείο Κορίνθου και το Μουσείο Περιβάλλοντος Στυμφαλίας του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ), στο πλαίσιο του προγράμματος «Γέφυρες-Η τέχνη της περιήγησης», διοργανώνουν την Κυριακή 18 Ιουνίου (ώρα 18:00), ομιλία με τίτλο «Σουσάκι: το ανήσυχο ηφαίστειο της γειτονιάς μας», στο Ιστορικό-Λαογραφικό Μουσείο Κορίνθου. 

Ο Δρ. Απόστολος Παπαφωτίου, μηχανικός-ερευνητής, θα παρουσιάσει το ηφαίστειο της περιοχής των Αγίων Θεοδώρων, στο οποίο η μετα-ηφαιστειακή δραστηριότητα συνεχίζεται με την εκπομπή ατμίδων έως σήμερα, συνδέοντάς το με τη σεισμική δραστηριότητα της περιοχής.

Η συμμετοχή στη δράση είναι δωρεάν. Επιθυμητή η δήλωση συμμετοχής.

Για δηλώσεις συμμετοχής και πληροφορίες:

·        Μουσείο Περιβάλλοντος Στυμφαλίας: 27470 22279

(καθημερινά, εκτός Τρίτης, 10:00-18:00).

·        Ιστορικό-Λαογραφικό Μουσείο Κορίνθου: 27410 25352 (καθημερινά, εκτός Δευτέρας, 08:30-14:00).

Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, ο τελευταίος Αυτοκράτορας (Θεατρική Παράσταση)

«Πιστεύουμε ότι κάθε λαός μπορεί να δημιουργήσει και να αποδώσει μόνο όταν νιώθει τον εαυτό του ριζωμένο στην παράδοση.

Θα δώσουμε κάτι που μπορεί να φανεί φτωχό στο εξωτερικό του γιατί αποβλέψαμε στο μέσα πλούτο των έργων και με τι τρόπο ο πλούτος θα μπορούσε να εκφρασθεί πιο καλά με μέσα απλά και να αγγίξει τις ψυχές μας που την έχουν παραστρατήσει κακές ξένες απομιμήσεις». (Απόσπασμα από τη διάλεξη που δόθηκε στις 17-8-1943 για τον Όμιλο των Φίλων του Θεάτρου Τέχνης)

Αυτή η διατυπωμένη άποψη του Κάρολου Κουν βρίσκει απόλυτα εφαρμογή στο έργο που παρουσίασε το Κέντρο Νεότητας του Ιερού Ναού Κοιμήσεως Θεοτόκου της Ιεράς Μητροπόλεως Κορίνθου και με τίτλο «Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, ο τελευταίος Αυτοκράτορας». Δανειζόμενος εκ νέου τα λόγια του Κουν πιστεύω πως «Μόνος του ο καθένας είναι ανήμπορος. Το θέατρο ως μορφή τέχνης δίδει τη δυνατότητα να συνδεθούμε, να αγγίξουμε ο ένας τον άλλον, να νιώσουμε μαζί την αλήθεια». (Αφιέρωμα στον Κάρολο Κουν από την Google-Doodle 13-9-2013). Και πράγματι. Αυτήν την αλήθεια αναζήτησαν οι συντελεστές της παράστασης και την υπηρέτησαν με σθένος, καθώς η διαδικασία ανεύρεσης της ενείχε τόσο τη διάβαση δύσκολων και επικίνδυνων δρόμων, όσο και την υπέρβαση σημαντικών εμποδίων.

Και ξεκίνησαν μια παρέα, μια ομάδα νέων, όλοι πνευματικά παιδιά του Πατρός Νεκτάριου Μαρμαρινού, της Παναγίας Συνοικισμού (Ιωνίας) Κορίνθου. Κύριος στόχος αποτέλεσε η θεατρική απόδοση ιστορικών μορφών της Ελληνικής Ιστορίας που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη διατύπωση της, σε εποχές κρίσιμες και ουσιαστικές για την ύπαρξη του Γένους. Ξεκίνησαν τον Μάρτιο του 2007 με το έργο "Δημήτρης Βαρούχας, ο λόγιος της Κρήτης", συνέχισαν με τα έργα "Κατσαντώνης, το τίμημα της λευτεριάς" (Μάρτιος 2008), "Παπα-Θύμιος Βλαχάβας, ο θρυλικός αρματολός της Θεσσαλίας" (Μάρτιος 2009), "Παύλος Μελάς ο Μακεδονομάχος" (Μάρτιος 2010), "Άγιος Γρηγόριος ο Ε΄" (Μάρτιος 2012), "Δόμνα Βισβίζη, η ηρωίδα της Θράκης" (Μάρτιος 2014), "Λέλα Καραγιάννη, η Μπουμπουλίνα της Κατοχής" (Δεκέμβριος 2014), "Ιωάννης Καποδίστριας, ο Άγιος της πολιτικής" (Μάρτιος 2016) και κατέληξαν στο 10ο έργο "Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, ο τελευταίος αυτοκράτορας".

Όλες οι παραστάσεις αποτέλεσαν δείγματα μελέτης, ενδελεχούς εξέτασης και καλλιέργειας. Η τελευταία παρουσιάστηκε στο Κέντρο Νεότητας του Ιερού Ναού Παναγίας Συνοικισμού Κορίνθου για έξι παραστάσεις, τον Μάιο του 2017.

Η προσέγγιση των ιστορικών γεγονότων, έγινε  πολύ προσεκτικά και συγκροτημένα. Τα γεγονότα αυτά απεδόθησαν επακριβώς ως να ήσαν μάρτυρες της εποχής της τραγωδίας. Το σενάριο, πράγματι, αποτέλεσε ένα αμάλγαμα ουσιαστικής μελέτης όλων των πηγών, που οι αντιθέσεις τους προσέφεραν μια σφαιρικότερη και διεισδυτικότερη εποπτεία των γεγονότων.

Οι τέσσερις πηγές που αναφέρονται, από την πλευρά των Ελλήνων, για την Άλωση της Πόλεως, αποτελούν πονήματα των Ιστορικών Νοταρά, Σφραντζή ή Φραντζή, Κριτόβουλου και Χαλκοκονδύλη. Τούτες οι πηγές, έγιναν αντικείμενο βαθιάς και περιεκτικής μελέτης μαζί με άλλα συναφή ιστορικά διηγήματα, τραγωδίες, ποιήματα, περιηγήσεις.  

Το αποτέλεσμα αυτής της μελέτης είναι ένα σενάριο αξιοπρεπές, αληθινό, προσεκτικά διατυπωμένο. Απεδόθησαν οι τελευταίες στιγμές της Πόλεως, ο θρησκευτικός φανατισμός, η θρησκοληψία μερίδας του λαού, η σύγχυση και ο φόβος. Επιπρόσθετα, οι αντιθέσεις των ανθρώπων του Παλατιού, οι διαφορές αρχόντων και λαού, οι διαφορετικές προσεγγίσεις κλήρου, Πατριάρχου, πολιτών, χωρίς να υπεισέρχεται ο λόγος στις θεολογικές προκλήσεις. Προβλήθηκε η αλήθεια της συμμετοχής Χριστιανών στο στρατό του Μωάμεθ και Λατίνων στο πλευρό του Αυτοκράτορα.

Οι βασικές αδυναμίες της σκηνής, όπως ο περιορισμένος χώρος για την ανάπτυξη των προσώπων, η μικρή χωρητικότητα, η χρήση σκηνικών σε κλειστό και ανοικτό χώρο, ξεπεράσθηκαν ευφυώς με την εναρμονισμένη παρουσία των ηθοποιών, τη χρήση ηλεκτρονικών μέσων-video, με μουσική αφήγηση που γεφύρωναν τις σκηνές με τα ενδιάμεσα γεγονότα και με τα χρονικά διαστήματα. Η πειθαρχία των ηθοποιών και η σαφήνεια του εκάστου ρόλου, αποτέλεσμα πολλών εξαντλητικών και κουραστικών προβών, αποτέλεσε τη βάση για να επιτευχθεί ένα άρτιο και καλλιτεχνικό αποτέλεσμα.  

Αποτελεί αναντίρρητο το γεγονός πως κάθε ηθοποιός αποτελεί ένα σύμβολο που εκφράζεται δυναμικά μέσω κινήσεων και χειρονομιών, χωρίς ακόμα να προϋποθέτεται οποιαδήποτε εκφορά λόγου. Μία παράσταση συνόλου, με κορυφώσεις και εξάρσεις, που ο κάθε ηθοποιός είναι πρωταγωνιστής στο ρόλο του.

Το θέατρο συνόλου χρειάζεται περισσότερη προπαίδευση, ψυχική καλλιέργεια, συνείδηση της αποστολής και περισσότερη μελέτη και εργασία, τεχνική και πνευματική.

Όλοι οι ηθοποιοί έχουν κατανοήσει τους ρόλους τους, η εσωτερική παρόρμηση εκάστου με την συνοδεύουσα συγκινησιακή φόρτιση αποδίδουν την τραγικότητα των στιγμών, με κορυφαία τραγική φιγούρα, τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, ως «ο τελευταίος Έλλην» κατά τον Ελύτη.

Κουβαλάει πάνω του, σαν ένας νέος Άτλας, τη χιλιόχρονη ιστορία της Αυτοκρατορίας, άλλοτε κραταιάς, που τώρα συρρικνώθηκε και περιορίστηκε στην πρωτεύουσα της, ήτοι στην «Βασιλεύουσα».

Έχοντας συναίσθηση της αποστολής του δεν ενδίδει στην  πρόταση που του έκανε ο Μουχαμέτης για υποχώρηση και παράδοση της Πόλεως στον εχθρό. Στέκεται όρθιος και συνεχίζει τον πόλεμο φορώντας το αυτοκρατορικό στέμμα φτιαγμένο από αγκάθια. Προσπαθεί στο μέσο της γενικής τυφλότητας να επιφέρει την ειρήνη μεταξύ των προσώπων, να κατευνάσει πάθη και συμφέροντα. Στον αγώνα αυτό δεν υπάρχει μέλλον, το γνωρίζει αυτό, αλλά συνεχίζει μόνος του με όλη τη δύναμη της ευγενικής του ψυχής, υπηρετώντας την ιδέα της Πατρίδος.

Την έτερη κύρια μορφή αποτελεί ο Μωάμεθ, ένας νέος εικοσιενός χρονών, γεμάτος ορμή και φιλοδοξία να φτιάξει τη δική του νέα αυτοκρατορία στη θέση της παλαιάς, παρηκμασμένης και αδύναμης που μέρα με τη μέρα κατέπιπτε. Ώσπου τελικά ήρθε η αποφράδα ημέρα όπου «η Πόλις εάλω» .

Η τελευταία πράξη του έργου, ιδιαίτερα τραγική και ιερή, αναφέρεται στο τελευταίο  βράδυ της Αυτοκρατορίας, το βράδυ της Δευτέρας προς την Τρίτη 29 Μαΐου 1453. Ένα πένθος αιωρούνταν για το τι θα συμβεί, μέσα από την αγωνία των λόγων και των προσώπων. Ο Αυτοκράτορας συναντάται με τους άρχοντες, τους συμμάχους, Λατίνους στρατηγούς και δίνει τις τελευταίες οδηγίες. Έχουν σβηστεί οι τελευταίες ελπίδες για βοήθεια από τη Δύση και στο τέλος της συνάντησης πηγαίνει στη θέση του στη Πύλη του Ρωμανού, όπου σκοτώνεται ηρωικά.

Το έργο δεν επικεντρώνεται μόνο στο πρόσωπο του Αυτοκράτορα, αλλά διαχέεται και στην εποχή του και στις αιτίες της Άλωσης. Έχουν λοιπόν άμεση σχέση με το πρόβλημα του εθνικού πεπρωμένου των σημερινών Ελλήνων, που φαίνεται ότι αντιγράφουμε σε πολλά την παρακμή και την απεμπόληση των ιδεών και των ιδανικών μας.

Αξίζουν συγχαρητήρια σ’ όλους -φανερούς και αφανείς- που εργάστηκαν σε αυτή τη συλλογική προσπάθεια με χαρά και λύπη μαζί.

Στην Ελληνική ζωή η χαρμολύπη είναι κυρίαρχο συναίσθημα.

Τους ευχαριστούμε, επιπλέον, γιατί μας προβλημάτισαν να σκεφτούμε και να συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε λίγο πριν την "Άλωση".

Από εμάς εξαρτάται αν θα την αποφύγουμε.    

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Εντεταλμένος Σύμβουλος Πελοποννήσου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.

  

Σημείωση:

Οι φωτογραφίες της παράστασης

είναι ευγενική προσφορά

του miltosphotography.blogspot.gr

και το οποίο ευχαριστούμε.

Εταιρεία Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας (ΕΜΑΕΤ): Αρχαιογνωστική Επίσκεψη στο Αρχαίο Λιμάνι Λεχαίου Κορίνθου (28-05-2017)

Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε αρχαιογνωστική επίσκεψη της Εταιρείας Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας (ΕΜΑΕΤ), με τον πρόεδρο της καθηγητή ΕΜΠ κ. Θεοδόση Τάσιο, στο αρχαίο Λιμάνι Λεχαίου Κορινθίας στις 28-05-2017.

Παρά τη συνεχή βροχόπτωση, οι επισκέπτες ξεναγήθηκαν στο χώρο του εσωτερικού και εξωτερικού Λιμένος και στη Βασιλική του Αγίου Λεωνίδη.

Η άρτια ξενάγηση στο λιμάνι έγινε από τον κο. Παν. Αθανασόπουλο, Αρχαιολόγος και υποδιευθυντής του Lechaion Harbour Project, ο οποίος μας ενημέρωσε και για το έργο της συστηματικής ανασκαφής στο Λέχαιο.

Είναι η 4^η χρονιά φέτος, τον Οκτώβριο του 2017 που θα συνεχισθεί η ανασκαφή στο θαλάσσιο χώρο του εξωτερικού λιμένα και στο χερσαίο χώρο του εσωτερικού λιμένα. Το έργο της ανασκαφής εκτελείται από την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων σε συνεργασία με το Αρχαιολογικό Ινστιτούτο της Δανίας στην Αθήνα και υπό την διεύθυνση της Δρα. Αρχαιολόγου κ. Σίμωση και τoν Δρα. Αρχαιολόγο κoν. Bjørn Lovén αντιστοίχως. Καλύπτεται οικονομικά από γενναία χρηματοδότηση των Ιδρυμάτων Carlsbergfondet.

Η ξενάγηση για τη Βασιλική του Αγίου Λεωνίδη έγινε από τον Δρ. Απόστολο Ε. Παπαφωτίου.

Δύο σημαντικές επεμβάσεις έχουν γίνει στο χώρο του λιμένα τα τελευταία χρόνια. Από την Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Κορινθίας υλοποιήθηκε το έργο προστασίας και η ανάδειξη του Αρχαίου Λιμένος Λεχαίου και της Παλαιοχριστιανικής Βασιλικής του Αγίου Λεωνίδη. Έργο το οποίο εντάχθηκε στο Γ’ Κοινοτικό πλαίσιο Στήριξης με προϋπολογισμό 1.300.000 €. Η δεύτερη επέμβαση έγινε από την Περιφέρεια Πελοποννήσου, εντάχθηκε στο ΕΣΠΑ 2007-2013 και ολοκληρώθηκε η προστασία και η ανάδειξη των Παλαιοχριστιανικών Βασιλικών του Αγίου Λεωνίδη και της Βασιλικής στο Κράνειο Αρχαίας Κορίνθου το 2014, με προϋπολογισμό 300.000 €.

Στόχος των ανασκαφών και των σωστικών επεμβάσεων που ήδη έχουν γίνει με σημαντικά αποτελέσματα είναι η μελέτη και η γνώση της περιοχής του Λιμένα του Λεχαίου, μιας μεγάλης περιοχής εκτάσεως περίπου 500 στρ., όπου η χρήση του Λιμένα πιστοποιείται από την εποχή των Κυψελιδών, 7^ο π.Χ. αιώνα και συνεχίζεται με διαφορετικούς ρυθμούς μέχρι περίπου τον 15^ο μ.Χ. αιώνα.

Συνδεδεμένη με το λιμένα είναι η Βασιλική του Αγίου Λεωνίδη, η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα, γνωστή Βασιλική της Μεσογειακής λεκάνης, το καλλίστευμα της Παλαιοχριστιανικής Αρχιτεκτονικής. Πάνω της έχουν αποτυπωθεί η μεγάλη τεχνογνωσία της εποχής, η τεχνολογία και η καλή χρήση των υλικών της εποχής κατασκευής της, στις αρχές του 6^ο μ.Χ. αιώνα.

Με τη μελέτη ολόκληρου του χώρου θα προχωρήσει η αξιοποίηση όλης της περιοχής, δηλαδή η σύνδεση των γνωστών αρχαιολογικών χώρων από τον Ακροκόρινθο, τη Ρωμαϊκή Αγορά (Forum), το ναό του Απόλλωνος, το αρχαίο λιμάνι του Λεχαίου, τμήματα δηλαδή της εντός των τειχών Κορίνθου. Εδώ πρέπει να τονισθεί εντός της περιοχής Λεχαίου βρίσκεται και ο προϊστορικός οικισμός Κοράκου, το Νυμφαίο, καθώς και το Βενετσιάνικο «καραβοστάσι», δυτικώς της Βασιλικής. Είναι κυρίαρχη η αντίληψη για την αξιοποίηση της περιοχής, η ενότητα των χώρων και η αποτύπωση στο χώρο και στο χρόνο. Ήδη εκπονείται αντίστοιχο Σχέδιο Διαχείρισης (Β' Φάση) του αρχαιολογικού χώρου και γενικότερα του περιβάλλοντος από την Αμερικάνικη Σχολή Κλασικών Σπουδών και την Περιφέρεια Πελοποννήσου σε συνέχεια της ολοκληρωμένης Α' Φάσης.

Η προσέγγιση του αρχαίου λιμένα γίνεται πλέον με ιδιαίτερο σεβασμό και περιβαλλοντική ευαισθησία.

Η ΕΜΑΕΤ επισκέπτεται συχνά τους αρχαιολογικούς χώρους της Κορινθίας. Είχε πραγματοποιήσει στον ίδιο χώρο αρχαιογνωστική επίσκεψη τον Μάιο του 2001.

Το άρθρο του Καθηγητού Ε.Μ.Π. και Προέδρου της ΕΜΑΕΤ κου. Θεοδοσίου Τάσιου στις επιφυλλίδες του Βήματος στις 6-05-2001 κινητοποίησε ανθρώπους και φορείς για την διάσωση της περιοχής από αδόκιμες και καταστρεπτικές χρήσεις και επιτάχυνε διαδικασίες για τις επόμενες επεμβάσεις.

Επεμβάσεις που δεν περιορίζονται πλέον μόνο στο αρχαίο Λιμάνι αλλά στοχεύουν σε ολοκληρωμένη γνώση και αξιοποίηση.

Ακόμα στις δραστηριότητες της ΕΜΑΕΤ υπήρξε και αντίστοιχη αρχαιογνωστική επίσκεψη στο λιμένα των Κεγχρεών το 2003, αλλά και μεγάλη θεματολογία για τα δύο λιμάνια στις ανακοινώσεις της ΕΜΑΕΤ.

Αυτά παρουσιάσθηκαν από την κα. Σπαθάρη - τότε Έφορο Αρχαιοτήτων - και του Δρ. Απόστολου Ε. Παπαφωτίου, στις συστηματικές διαλέξεις των Αθηνών και αφορούσαν και τα δύο λιμάνια της Αρχαίας Κορίνθου (Λέχαιο και Κεγχρεές).

Είναι τόσα πολλά που χρειάζονται να γίνουν, χωρίς αυτά να μπορούν να σταματήσουν την προσπάθεια που ήδη έχει αρχίσει, με σημαντικά έργα και η οποία θα αποδώσει γρήγορα θαυμαστά αποτελέσματα.

Προς αυτήν την κατεύθυνση πρέπει να εργασθούμε όλοι οι θεσμοί, φορείς, υπηρεσίες, ΕΜΑΕΤ, πολίτες για να γίνει ο κοινός στόχος πραγματικότητα.

Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου

Εντεταλμένος Σύμβουλος Πελοποννήσου

Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.